Cẩm nang kiểm toán doanh nghiệp 2026: đối tượng, quy trình, hồ sơ, chi phí

Tóm tắt nhanh: Kiểm toán báo cáo tài chính là việc kiểm toán viên độc lập kiểm tra và đưa ra ý kiến về tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính. Tại Việt Nam, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty đại chúng, doanh nghiệp nhà nước và từ năm 2025 cả doanh nghiệp quy mô lớn đáp ứng 2/3 tiêu chí (trên 200 lao động đóng BHXH bình quân, doanh thu trên 300 tỷ đồng, tổng tài sản trên 100 tỷ đồng) phải kiểm toán báo cáo tài chính năm. Căn cứ: Luật Kiểm toán độc lập 2011 và Nghị định 17/2012/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 90/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp còn lại có thể kiểm toán tự nguyện khi cần vay vốn, gọi vốn, M&A hoặc minh bạch với cổ đông.

Cẩm nang này tập hợp các hướng dẫn của Hãng Kiểm toán AMA về kiểm toán doanh nghiệp: ai phải kiểm toán, quy trình, hồ sơ cần chuẩn bị, chi phí, thời hạn và mức phạt. Mỗi mục có bài chuyên sâu để bạn đọc tiếp.

1. Doanh nghiệp nào bắt buộc phải kiểm toán?

Đối tượng kiểm toán bắt buộc được quy định tại Điều 37 Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 và Điều 15 Nghị định 17/2012/NĐ-CP. Nghị định 90/2025/NĐ-CP (hiệu lực 14/04/2025) bổ sung nhóm doanh nghiệp quy mô lớn:

Nhóm Ghi chú
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Kiểm toán báo cáo tài chính năm
Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm Theo luật chuyên ngành
Công ty đại chúng, tổ chức phát hành và kinh doanh chứng khoán Theo pháp luật chứng khoán
Doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước theo tỷ lệ quy định Trừ trường hợp thuộc bí mật nhà nước
Doanh nghiệp quy mô lớn (Nghị định 90/2025) Đáp ứng 2/3 tiêu chí; không còn đáp ứng 2 năm liên tiếp thì ra khỏi diện bắt buộc
Báo cáo quyết toán dự án hoàn thành Dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A dùng vốn nhà nước

Đọc chi tiết:

2. Các loại kiểm toán doanh nghiệp thường gặp

Tổng quan các dịch vụ: các loại dịch vụ kiểm toán và khi nào doanh nghiệp cần.

3. Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính

  1. Tiếp nhận khách hàng và ký hợp đồng: đánh giá tính độc lập, thống nhất phạm vi, thời gian, phí.
  2. Lập kế hoạch: tìm hiểu doanh nghiệp, đánh giá rủi ro và mức trọng yếu (VSA 300, 315, 320).
  3. Thực hiện kiểm toán: kiểm tra kiểm soát nội bộ, thử nghiệm cơ bản, quan sát kiểm kê, gửi thư xác nhận.
  4. Tổng hợp và trao đổi: thống nhất bút toán điều chỉnh, thư giải trình của Ban Giám đốc.
  5. Phát hành báo cáo kiểm toán và thư quản lý.

4. Hồ sơ doanh nghiệp cần chuẩn bị

Bộ hồ sơ cơ bản gồm: báo cáo tài chính và bảng cân đối số phát sinh; sổ cái, sổ chi tiết; biên bản kiểm kê tiền, hàng tồn kho, TSCĐ cuối năm; xác nhận số dư ngân hàng, công nợ; hợp đồng kinh tế lớn; tờ khai và quyết toán thuế; hồ sơ lương và bảo hiểm; điều lệ, biên bản họp, nghị quyết.

5. Chi phí kiểm toán

Phí kiểm toán phụ thuộc quy mô doanh thu và tài sản, số lượng nghiệp vụ, mức độ phức tạp (hàng tồn kho, xây dựng, giao dịch liên kết, ngoại tệ), chất lượng sổ sách và thời gian yêu cầu. Doanh nghiệp nên gửi số liệu sơ bộ để được báo giá theo phạm vi công việc thực tế.

6. Thời hạn nộp và mức phạt

Báo cáo tài chính năm đã kiểm toán phải được nộp kèm báo cáo tài chính theo thời hạn của chế độ kế toán (thông thường chậm nhất 90 ngày sau khi kết thúc năm tài chính với doanh nghiệp không phải doanh nghiệp nhà nước). Không kiểm toán khi thuộc diện bắt buộc, hoặc nộp chậm báo cáo tài chính, đều bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP).

7. Chọn công ty kiểm toán

Doanh nghiệp nên kiểm tra: doanh nghiệp kiểm toán có tên trong danh sách đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán do Bộ Tài chính công bố; kiểm toán viên ký báo cáo có giấy chứng nhận đăng ký hành nghề; kinh nghiệm trong ngành; tính độc lập (Nghị định 90/2025 giới hạn kiểm toán viên không ký báo cáo kiểm toán cho cùng một đơn vị quá 05 năm liên tục).

Dịch vụ kiểm toán của AMA

AMA có trụ sở tại Hà Nội và làm việc với doanh nghiệp trên toàn quốc (trao đổi hồ sơ trực tuyến, kiểm toán viên đến làm việc tại đơn vị khi cần):

Câu hỏi thường gặp

Công ty TNHH vốn Việt Nam có bắt buộc kiểm toán không?

Không bắt buộc, trừ khi thuộc nhóm doanh nghiệp quy mô lớn theo Nghị định 90/2025 (đáp ứng 2 trong 3 tiêu chí: trên 200 lao động đóng BHXH bình quân, doanh thu trên 300 tỷ đồng, tổng tài sản trên 100 tỷ đồng) hoặc thuộc nhóm khác theo luật chuyên ngành.

Doanh nghiệp FDI mới thành lập, chưa có doanh thu có phải kiểm toán?

Có. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc diện kiểm toán báo cáo tài chính năm, không phụ thuộc doanh thu. Xem yêu cầu kiểm toán với doanh nghiệp FDI.

Kiểm toán mất bao lâu?

Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, phần làm việc tại đơn vị thường từ vài ngày đến 2 tuần; tổng thời gian đến khi phát hành báo cáo phụ thuộc mức độ sẵn sàng của hồ sơ và số bút toán cần điều chỉnh.

Ý kiến kiểm toán “ngoại trừ” có ảnh hưởng gì?

Ý kiến ngoại trừ cho biết báo cáo tài chính trình bày hợp lý trừ một số vấn đề cụ thể. Ngân hàng, nhà đầu tư và cơ quan thuế thường xem xét kỹ các khoản bị ngoại trừ. Xem các loại ý kiến kiểm toán.

Nguồn tham khảo

  • Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 (sửa đổi bởi Luật số 56/2024/QH15).
  • Nghị định 17/2012/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 90/2025/NĐ-CP (hiệu lực 14/04/2025).
  • Nghị định 41/2018/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP về xử phạt trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập.
  • Hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) do Bộ Tài chính ban hành.
  • Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật: vbpl.vn; Bộ Tài chính: mof.gov.vn.

Nội dung cập nhật đến tháng 10/2026, mang tính tham khảo. Khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ chuyên gia.

Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán độc lập. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.