Tài khoản 411 – Vốn đầu tư của chủ sở hữu là tài khoản loại 4 (vốn chủ sở hữu), dùng để phản ánh số vốn do chủ sở hữu đầu tư hiện có và tình hình tăng, giảm của số vốn đó. Tài khoản này gồm vốn góp, thặng dư vốn, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu và vốn khác. Căn cứ áp dụng hiện nay là Thông tư 99/2025/TT-BTC (hiệu lực 01/01/2026, thay Thông tư 200/2014/TT-BTC). Bài viết dưới đây AMA tổng hợp nguyên tắc, kết cấu và cách hạch toán thường gặp.
Thay đổi so với Thông tư 200
- Tên gọi: “Vốn đầu tư của chủ sở hữu” – giữ như TT 200. Tên “Nguồn vốn kinh doanh” (trong đường dẫn bài viết này) là tên cũ theo chế độ kế toán trước TT 200; nhiều doanh nghiệp vẫn quen gọi như vậy.
- TK 4112 đổi tên từ “Thặng dư vốn cổ phần” thành “Thặng dư vốn”, mở rộng cho cả doanh nghiệp không phải công ty cổ phần.
- Công ty đại chúng: tiền nhận từ tài khoản phong tỏa ghi tạm vào TK 3388, chỉ chuyển sang TK 411 khi có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
- Tăng vốn từ cổ tức, quỹ, lợi nhuận: ghi qua TK 4118 trước, chuyển sang 4111 khi vốn điều lệ mới được đăng ký.
- Chi phí phát hành cổ phiếu không thành công ghi vào chi phí tài chính (TK 635).
- Vốn góp bằng ngoại tệ: nêu rõ không đánh giá lại số dư Có của TK 411.
- TT 99 bỏ TK 441 và TK 466; số dư các tài khoản này được kết chuyển về TK 4118 và xử lý theo quyết định của chủ sở hữu hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Nguyên tắc kế toán tài khoản 411
- Công ty con ghi số vốn công ty mẹ đầu tư vào TK 411. Đơn vị trực thuộc có thể dùng TK 411 để theo dõi vốn kinh doanh được cấp nếu không theo dõi qua TK 3361.
- Vốn đầu tư của chủ sở hữu hình thành từ: vốn góp ban đầu và góp bổ sung; bổ sung từ các quỹ và lợi nhuận sau thuế; cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi; viện trợ, tài trợ không hoàn lại và các khoản được cấp có thẩm quyền cho phép ghi tăng vốn.
- Chỉ ghi theo vốn thực góp, không ghi theo số cam kết hoặc số phải thu của chủ sở hữu.
- Hạch toán chi tiết theo từng nguồn hình thành (vốn góp, thặng dư vốn, quyền chọn, vốn khác) và theo từng chủ sở hữu.
- Góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ phải định giá theo pháp luật doanh nghiệp; góp bằng ngoại tệ quy đổi theo tỷ giá thực tế ngày góp.
- Công ty cổ phần ghi vốn góp theo mệnh giá vào 4111, chênh lệch so với giá phát hành vào 4112. Cổ phiếu ưu đãi có bản chất nợ (ví dụ bắt buộc mua lại) trình bày là nợ phải trả.
- Vốn giảm khi: hoàn trả vốn, điều chuyển vốn, phát hành cổ phiếu thấp hơn mệnh giá, hủy cổ phiếu mua lại, giải thể và các trường hợp khác theo pháp luật.
Kết cấu và nội dung phản ánh
| Bên Nợ | Bên Có |
|---|---|
| Vốn đầu tư của chủ sở hữu giảm do: hoàn trả vốn góp; điều chuyển vốn; phát hành cổ phiếu thấp hơn mệnh giá; hủy cổ phiếu mua lại; giải thể, chấm dứt hoạt động. | Vốn tăng do: chủ sở hữu góp vốn; bổ sung từ lợi nhuận sau thuế và các quỹ; phát hành cổ phiếu cao hơn mệnh giá; ghi nhận quyền chọn chuyển đổi trái phiếu; tài sản tài trợ, biếu tặng được ghi tăng vốn. |
| Số dư bên Có: vốn đầu tư của chủ sở hữu hiện có cuối kỳ. | |
Các tài khoản cấp 2 và cấp 3
- TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu, gồm 41111 – Cổ phiếu phổ thông có quyền biểu quyết và 41112 – Cổ phiếu ưu đãi.
- TK 4112 – Thặng dư vốn.
- TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu.
- TK 4118 – Vốn khác.
Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp
- Nhận vốn góp: Nợ TK 111, 112 (tiền); 152, 156 (hàng tồn kho); 211, 213, 217 (tài sản); 331, 338, 341 (chuyển nợ thành vốn) / Có TK 4111; chênh lệch so với mệnh giá hoặc vốn điều lệ ghi Nợ hoặc Có TK 4112.
- Công ty đại chúng phát hành cổ phiếu: nhận tiền Nợ TK 112 / Có TK 3388; khi có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp Nợ TK 3388 / Có TK 4111, 4112.
- Chi phí phát hành cổ phiếu: Nợ TK 4112 / Có TK 111, 112; phần của đợt không thành công: Nợ TK 635 / Có TK 4112.
- Trả cổ tức bằng cổ phiếu, tăng vốn từ quỹ: Nợ TK 421, 414, 418 / Có TK 4118; sau đó Nợ TK 4118 / Có TK 4111.
- Phát hành cổ phiếu để đầu tư vào doanh nghiệp khác: Nợ TK 221, 222, 228 / Có TK 4111, Có (hoặc Nợ) TK 4112.
- Mua lại và hủy cổ phiếu: mua lại Nợ TK 419 / Có TK 111, 112; hủy Nợ TK 4111, Nợ/Có TK 4112 / Có TK 419.
- Trái phiếu chuyển đổi: phát hành Nợ TK 111, 112 / Có TK 3432, Có TK 4113; khi đáo hạn Nợ TK 4113 / Có TK 4112.
- Nhận tài sản tài trợ, biếu tặng được yêu cầu ghi tăng vốn: Nợ TK 111, 112, 211… / Có TK 4118 (không có yêu cầu ghi tăng vốn thì ghi TK 711).
- Hoàn trả vốn góp: Nợ TK 4111 (và 4112 nếu có) / Có TK 111, 112; trả bằng tài sản thì chênh lệch với giá trị ghi sổ ghi vào TK 711 hoặc 811.
Ví dụ
Công ty cổ phần G (chưa đại chúng) có vốn điều lệ 50 tỷ đồng. Trong năm:
- Phát hành thêm 2.000.000 cổ phiếu phổ thông, mệnh giá 10.000 đồng, giá 14.000 đồng: Nợ TK 112: 28.000.000.000 / Có TK 41111: 20.000.000.000 / Có TK 4112: 8.000.000.000.
- Chi phí tư vấn phát hành 300 triệu đồng: Nợ TK 4112: 300.000.000 / Có TK 112: 300.000.000.
- Chia cổ tức bằng cổ phiếu 5% trên vốn 70 tỷ = 3,5 tỷ đồng: Nợ TK 421: 3.500.000.000 / Có TK 4118: 3.500.000.000; khi đăng ký vốn điều lệ 73,5 tỷ: Nợ TK 4118 / Có TK 41111: 3.500.000.000.
Cuối năm: TK 4111 = 73,5 tỷ; TK 4112 = 7,7 tỷ; tổng vốn đầu tư của chủ sở hữu = 81,2 tỷ đồng.
Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán
- Đối chiếu số dư 4111 với vốn điều lệ trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sổ đăng ký cổ đông/thành viên; chênh lệch phải giải thích được (đang chờ đăng ký, chưa góp đủ…).
- Lưu đủ chứng từ góp vốn: sao kê ngân hàng, biên bản giao nhận và chứng thư định giá tài sản góp vốn, nghị quyết tăng vốn.
- Vốn góp bằng ngoại tệ không đánh giá lại; nếu sổ sách có bút toán đánh giá lại 411 cần điều chỉnh.
- Tài sản được tài trợ, biếu tặng không có yêu cầu ghi tăng vốn là thu nhập khác, ảnh hưởng thu nhập chịu thuế TNDN.
- Các khoản vốn từ TK 441, 466 cũ chuyển sang 4118 cần có quyết định xử lý để không bị “treo” trên báo cáo.
Câu hỏi thường gặp
Tài khoản 411 có phải là vốn điều lệ không?
Không hoàn toàn. Vốn điều lệ tương ứng chủ yếu với TK 4111 (vốn thực góp). TK 411 còn gồm thặng dư vốn, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu và vốn khác.
Doanh nghiệp áp dụng Thông tư 133 có dùng các tài khoản cấp 2 này không?
Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang áp dụng TT 133/2016 tiếp tục theo hệ thống tài khoản của TT 133. Nếu chọn áp dụng TT 99 thì phải áp dụng nhất quán toàn bộ chế độ.
Có được ghi tăng vốn trước khi đăng ký thay đổi vốn điều lệ?
Với công ty đại chúng và trường hợp tăng vốn từ cổ tức, quỹ, TT 99 hướng dẫn ghi tạm vào TK 3388 hoặc 4118, chỉ ghi tăng 4111 khi đã có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Xem thêm: Tài khoản 419, Tài khoản 421, tổng quan Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 (sửa đổi bởi Luật 76/2025/QH15) – vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp tư vấn kế toán. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

