Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, nợ phải trả phải được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng, từng kỳ hạn và từng loại nguyên tệ; phân loại đúng bản chất (thương mại, nội bộ hay phải trả khác); phân loại ngắn hạn, dài hạn theo kỳ hạn còn lại tại ngày lập báo cáo; và ghi nhận ngay khi có bằng chứng chắc chắn về nghĩa vụ, theo nguyên tắc thận trọng. Hướng dẫn này áp dụng từ 01/01/2026, thay Thông tư 200/2014/TT-BTC, với một số tài khoản mới hoặc đổi tên mà kế toán cần chuyển đổi số dư cho đúng.
Nợ phải trả gồm những nhóm nào
Hệ thống tài khoản theo Thông tư 99 có 15 nhóm nợ phải trả:
- 331 – Phải trả cho người bán; 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận (mới);
- 333 – Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước; 334 – Phải trả người lao động; 335 – Chi phí phải trả;
- 336 – Phải trả nội bộ; 337 – Thanh toán theo tiến độ hợp đồng xây dựng; 338 – Phải trả, phải nộp khác;
- 341 – Vay và nợ thuê tài chính; 343 – Trái phiếu phát hành; 344 – Nhận ký quỹ, ký cược; 347 – Thuế thu nhập hoãn lại phải trả;
- 352 – Dự phòng phải trả; 353 – Quỹ khen thưởng, phúc lợi; 356 – Quỹ phát triển khoa học và công nghệ; 357 – Quỹ bình ổn giá.
Phân loại theo bản chất giao dịch
| Loại | Nội dung | Tài khoản |
|---|---|---|
| Phải trả thương mại | Phát sinh từ mua hàng hóa, dịch vụ, tài sản, kể cả giữa công ty mẹ và công ty con, công ty liên doanh, liên kết; gồm cả nhập khẩu ủy thác | 331 |
| Phải trả nội bộ | Giữa trụ sở chính với đơn vị trực thuộc không có tư cách pháp nhân hạch toán phụ thuộc, hoặc giữa các đơn vị trực thuộc | 336 |
| Phải trả khác | Không mang tính thương mại: lãi vay phải trả, khoản bên thứ ba chi hộ, tiền nhận ủy thác, mượn tài sản phi tiền tệ, phạt, bồi thường, tài sản thừa chờ xử lý, các khoản trích theo lương | 338 |
Phân loại đúng giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng chu kỳ vốn lưu động và là cơ sở để kiểm toán viên gửi thư xác nhận công nợ phù hợp.
Các nguyên tắc ghi nhận chung
- Theo dõi chi tiết theo từng chủ nợ, từng hợp đồng, kỳ hạn và nguyên tệ; định kỳ đối chiếu, xác nhận số dư.
- Cuối kỳ phân loại lại thành ngắn hạn (còn phải trả trong vòng 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh) và dài hạn; phần nợ dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng tới trình bày là ngắn hạn.
- Thận trọng: khi có bằng chứng tổn thất có khả năng chắc chắn xảy ra (bồi thường, phạt hợp đồng, bảo hành…), phải ghi nhận khoản phải trả hoặc dự phòng ngay, không chờ đến khi thanh toán.
- Cổ phiếu ưu đãi có nghĩa vụ mua lại, chi phí phát hành trái phiếu được Thông tư 99 làm rõ cách phân loại vào nợ phải trả; doanh nghiệp phát hành công cụ này nên rà lại cách trình bày.
Nợ phải trả bằng ngoại tệ
- Bên Có ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế; bên Nợ ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế hoặc tỷ giá ghi sổ.
- Khoản đã trả trước cho người bán: khi nhận hàng, phần tương ứng ghi theo tỷ giá tại thời điểm trả trước.
- Cuối kỳ, số dư nợ phải trả có gốc ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại doanh nghiệp thường xuyên giao dịch; chênh lệch hạch toán qua tài khoản 413.
Ví dụ
Ngày 10/11/2026, Công ty G nhận lô hàng nhập khẩu trị giá 20.000 USD, chưa thanh toán, tỷ giá giao dịch thực tế 25.100 đồng/USD: Nợ TK 156: 502 triệu / Có TK 331: 502 triệu (thuế nhập khẩu, GTGT hàng nhập khẩu hạch toán riêng). Ngày 31/12/2026, tỷ giá đánh giá lại là 25.300 đồng/USD, khoản nợ tương đương 506 triệu: Nợ TK 413: 4 triệu / Có TK 331: 4 triệu. Khoản lỗ chênh lệch tỷ giá này sau khi bù trừ được kết chuyển vào chi phí tài chính.
Thay đổi so với Thông tư 200
| Thông tư 200/2014 | Thông tư 99/2025 |
|---|---|
| Cổ tức, lợi nhuận phải trả theo dõi trong 3388 | Tách thành tài khoản 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận |
| 3385 – Phải trả về cổ phần hóa | Không còn trong danh mục |
| 3387 – Doanh thu chưa thực hiện | 3387 – Doanh thu chờ phân bổ |
| 3524 – Dự phòng phải trả khác | 3525 – Dự phòng phải trả khác |
| 337 – Thanh toán theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng | 337 – Thanh toán theo tiến độ hợp đồng xây dựng |
| 3562 – Quỹ phát triển KH&CN đã hình thành TSCĐ | 3562 – Quỹ phát triển KH&CN đã hình thành tài sản |
Lưu ý khi kiểm toán và quyết toán thuế
- Gửi thư xác nhận các chủ nợ lớn; số dư treo lâu năm cần xác định còn nghĩa vụ hay không. Khoản nợ không phải trả được ghi vào thu nhập khác và chịu thuế TNDN.
- Chi phí phải trả (335) trích trước phải có căn cứ; khoản trích không có chứng từ khi quyết toán có thể bị loại khỏi chi phí được trừ.
- Khoản vay từ bên liên kết cần xem xét giới hạn chi phí lãi vay 30% theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP).
Câu hỏi thường gặp
Cổ tức đã công bố nhưng chưa trả hạch toán vào đâu?
Theo Thông tư 99, cổ tức, lợi nhuận phải trả cho chủ sở hữu ghi vào tài khoản 332, không còn theo dõi trong tài khoản 3388.
Có được bù trừ phải thu và phải trả cùng một đối tượng không?
Chỉ nên bù trừ khi có thỏa thuận hoặc biên bản đối chiếu bù trừ giữa hai bên; trên báo cáo tài chính, việc trình bày bù trừ phải tuân thủ chuẩn mực trình bày báo cáo tài chính.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC (Phụ lục II); Thông tư 200/2014/TT-BTC (hết hiệu lực từ 01/01/2026); Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP). Tra cứu tại vbpl.vn. Xem thêm tổng quan Thông tư 99/2025/TT-BTC và nguyên tắc kế toán tiền.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
