22 tháng 11, 2025 Tin tức

Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái thuộc nhóm vốn chủ sở hữu, nhưng theo Thông tư 99/2025/TT-BTC phạm vi sử dụng của nó đã hẹp lại đáng kể. Gần như toàn bộ chênh lệch tỷ giá phát sinh trong kỳ và do đánh giá lại khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ cuối kỳ đều ghi thẳng vào doanh thu hoạt động tài chính (TK 515) hoặc chi phí tài chính (TK 635). TK 413 chỉ còn dùng để “treo” chênh lệch đánh giá lại trong giai đoạn trước hoạt động của một số doanh nghiệp nhà nước theo quy định riêng. Tuy vậy, phần hướng dẫn của TK 413 vẫn là nơi Thông tư 99 quy định toàn bộ nguyên tắc về tỷ giá, nên mọi kế toán có giao dịch ngoại tệ đều cần nắm.

Thay đổi so với Thông tư 200

  • Bỏ tài khoản cấp 2: Thông tư 200 có TK 4131 (chênh lệch do đánh giá lại cuối năm) và TK 4132 (chênh lệch trong giai đoạn trước hoạt động). Thông tư 99 không quy định tài khoản cấp 2 cho TK 413.
  • Đánh giá lại cuối kỳ ghi thẳng kết quả: trước đây chênh lệch đánh giá lại được tập hợp vào TK 4131 rồi bù trừ, kết chuyển số thuần sang 515/635. Nay doanh nghiệp ghi trực tiếp Nợ/Có TK 515, 635 đối ứng với từng khoản mục; khi lên báo cáo vẫn trình bày theo số thuần lãi/lỗ đánh giá lại.
  • Một tỷ giá tham chiếu: tỷ giá giao dịch thực tế và tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ đều dựa trên tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại, thay cho cách dùng tỷ giá mua cho tài sản và tỷ giá bán cho nợ phải trả.
  • Cho phép tỷ giá xấp xỉ (bình quân ngày, tuần, tháng) nếu chênh lệch không quá ±1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngày giao dịch và không ảnh hưởng trọng yếu.

Xem thêm bức tranh chung tại bài Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Nguyên tắc kế toán tài khoản 413

Tỷ giá dùng để ghi sổ

  • Tỷ giá giao dịch thực tế: tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch (hoặc tỷ giá xấp xỉ). Dùng cho doanh thu, chi phí, tài sản mua vào, bên Nợ tiền và phải thu, bên Có nợ phải trả. Riêng phần tương ứng với khoản ứng trước hoặc nhận trước thì dùng tỷ giá tại thời điểm ứng/nhận trước.
  • Tỷ giá ghi sổ (đích danh hoặc bình quân gia quyền): dùng cho bên Có tiền, bên Có phải thu, bên Nợ phải trả khi thanh toán, tất toán. Doanh nghiệp cũng được chọn dùng tỷ giá giao dịch thực tế cho cả hai bên của khoản mục tiền tệ.
  • Mua bán ngoại tệ với ngân hàng: dùng tỷ giá ký trong hợp đồng.

Xử lý chênh lệch

  • Chênh lệch phát sinh trong kỳ: ghi ngay vào TK 515 (lãi) hoặc TK 635 (lỗ).
  • Cuối kỳ, đánh giá lại số dư mọi khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ (tiền, phải thu, phải trả, vay, ký quỹ, cho vay…) theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình; riêng tiền gửi ngoại tệ dùng tỷ giá của chính ngân hàng nơi mở tài khoản.
  • Không đánh giá lại khoản trả trước cho người bán, khoản người mua trả trước, chi phí chờ phân bổ, doanh thu chờ phân bổ bằng ngoại tệ (trừ khi chắc chắn phải hoàn trả bằng tiền); không đánh giá lại phần nợ phải thu đã trích lập dự phòng phải thu khó đòi.
  • Không vốn hóa chênh lệch tỷ giá vào giá trị tài sản dở dang.
  • Thuyết minh chính sách tỷ giá trên báo cáo tài chính và áp dụng nhất quán. Nghĩa vụ thuế liên quan đến giao dịch ngoại tệ thực hiện theo pháp luật thuế.

Kết cấu và nội dung phản ánh

Bên Nợ Bên Có
Lỗ tỷ giá do đánh giá lại khoản mục tiền tệ trong giai đoạn trước hoạt động (trường hợp được treo lại theo quy định); phân bổ lãi tỷ giá đã treo vào TK 515 Lãi tỷ giá do đánh giá lại trong giai đoạn trước hoạt động (trường hợp được treo lại); phân bổ lỗ tỷ giá đã treo vào TK 635

Số dư: có thể dư Nợ (lỗ tỷ giá đang treo) hoặc dư Có (lãi tỷ giá đang treo). Với đa số doanh nghiệp, TK 413 không có số dư.

Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp

  1. Thanh toán nợ phải trả bằng ngoại tệ: Nợ TK 331, 341 (tỷ giá ghi sổ nợ), Nợ TK 635 (nếu lỗ) / Có TK 112 (tỷ giá ghi sổ tiền), Có TK 515 (nếu lãi).
  2. Thu nợ phải thu bằng ngoại tệ: Nợ TK 112 (tỷ giá thực tế), Nợ TK 635 (nếu lỗ) / Có TK 131 (tỷ giá ghi sổ), Có TK 515 (nếu lãi).
  3. Mua hàng thanh toán ngay bằng ngoại tệ: Nợ TK 152, 156, 211… (tỷ giá thực tế), Nợ TK 635 / Có TK 112 (tỷ giá ghi sổ), Có TK 515.
  4. Đánh giá lại cuối kỳ – lãi: Nợ TK 112, 131, 331, 341… / Có TK 515.
  5. Đánh giá lại cuối kỳ – lỗ: Nợ TK 635 / Có TK 112, 131, 331, 341…
  6. Doanh nghiệp nhà nước được treo chênh lệch giai đoạn trước hoạt động: lãi ghi Có TK 413, lỗ ghi Nợ TK 413; khi đi vào hoạt động phân bổ trực tiếp từ TK 413 sang TK 515 hoặc 635 (không qua TK 242 hay 3387).

Ví dụ

Ngày 15/11/2026, Công ty E bán hàng cho khách nước ngoài 10.000 USD, chưa thu tiền; tỷ giá giao dịch thực tế 25.000 VND/USD: Nợ TK 131 / Có TK 511: 250.000.000.

Ngày 31/12/2026, tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng là 25.400 VND/USD. Đánh giá lại: 10.000 × (25.400 – 25.000) = 4.000.000 đồng lãi: Nợ TK 131 / Có TK 515: 4.000.000. Số dư TK 131 là 254.000.000.

Ngày 20/01/2027, khách trả đủ, tỷ giá thực tế 25.300 VND/USD: Nợ TK 112: 253.000.000, Nợ TK 635: 1.000.000 / Có TK 131: 254.000.000.

Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán

  • Kiểm toán viên kiểm tra nguồn tỷ giá (ngân hàng nào, ngày nào), tính nhất quán giữa các kỳ và việc đánh giá lại đủ mọi khoản mục tiền tệ, kể cả vay và ký quỹ.
  • Rà số dư TK 413 chuyển sang từ năm 2025 (theo Thông tư 200) để xử lý chuyển đổi phù hợp; doanh nghiệp không thuộc diện được treo thì không nên còn số dư.
  • Lãi, lỗ tỷ giá chưa thực hiện cuối kỳ có cách xử lý riêng khi tính thuế TNDN; doanh nghiệp nên đối chiếu quy định hiện hành của Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 và văn bản hướng dẫn.
  • Khoản ứng trước bằng ngoại tệ bị đánh giá lại là lỗi hay gặp; cần tách riêng trên sổ chi tiết công nợ.

Câu hỏi thường gặp

Thông tư 99 còn dùng tỷ giá mua vào, bán ra khi đánh giá lại không?

Không. Đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại; với tiền gửi ngoại tệ là ngân hàng nơi mở tài khoản.

Chênh lệch tỷ giá cuối kỳ còn qua TK 4131 không?

Không. Thông tư 99 bỏ TK 4131; lãi ghi TK 515, lỗ ghi TK 635, báo cáo trình bày số thuần.

Có bắt buộc dùng tỷ giá xấp xỉ không?

Không bắt buộc. Đây là lựa chọn giúp giảm khối lượng cập nhật tỷ giá hằng ngày, với điều kiện chênh lệch không quá ±1% và không ảnh hưởng trọng yếu.

Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 10 – Ảnh hưởng của việc thay đổi tỷ giá hối đoái, tra cứu tại vbpl.vn.

Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.

Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ tư vấn kế toán. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

Bài viết này hữu ích như thế nào?

Bấm vào một ngôi sao để đánh giá nó!

0 0 đánh giá
Article Rating
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Comments
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x