Nguyên tắc kế toán tiền theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Nguyên tắc kế toán tiền theo Thông tư 99/2025/TT-BTC yêu cầu doanh nghiệp phản ánh đầy đủ, kịp thời mọi khoản thu, chi tiền mặt, tiền gửi không kỳ hạn và tiền đang chuyển; theo dõi chi tiết theo từng loại tiền, từng tài khoản ngân hàng; và đánh giá lại số dư ngoại tệ, vàng tiền tệ cuối kỳ. Từ 01/01/2026, các nguyên tắc này thay cho hướng dẫn tại Thông tư 200/2014/TT-BTC. Khung chung được kế thừa, nhưng có một số điểm mới về tên tài khoản, tài khoản chi tiết và cách chọn tỷ giá mà kế toán cần nắm khi khóa sổ năm 2026.

Nhóm tài khoản tiền gồm những gì

Theo hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99, nhóm tiền có ba tài khoản cấp 1:

• Tài khoản 111 – Tiền mặt: tiền đang có tại quỹ của doanh nghiệp.
• Tài khoản 112 – Tiền gửi không kỳ hạn: số dư trên các tài khoản thanh toán tại ngân hàng, kho bạc.
• Tài khoản 113 – Tiền đang chuyển: tiền đã nộp vào ngân hàng, kho bạc hoặc đã chuyển đi nhưng chưa nhận được giấy báo.

Tiền có thể là đồng Việt Nam, ngoại tệ hoặc vàng tiền tệ. Khoản ký quỹ, ký cược doanh nghiệp nhận của bên khác được quản lý và hạch toán như tiền của doanh nghiệp (đồng thời ghi nhận nghĩa vụ phải trả). Ngược lại, tiền gửi có kỳ hạn không thuộc nhóm này mà theo dõi ở tài khoản 1281; vàng mua về làm nguyên liệu hoặc hàng để bán là hàng tồn kho, không phải vàng tiền tệ.

Thay đổi so với Thông tư 200

Vì không còn tài khoản 1111, 1112, 1121, 1122…, doanh nghiệp nên quy định ngay trong quy chế hạch toán cách mở chi tiết (ví dụ 111-VND, 111-USD, 112-ngân hàng A-VND) để dữ liệu chuyển đổi từ năm 2025 sang năm 2026 khớp số dư. Bài tài khoản 1111 giải thích cụ thể hơn cách xử lý tài khoản chi tiết cũ.

Nguyên tắc ghi chép và quản lý tiền

• Mọi khoản thu, chi, nhập, xuất quỹ phải có chứng từ hợp lệ và được ghi sổ hằng ngày theo trình tự phát sinh; sổ quỹ tiền mặt phải tính được số tồn quỹ ở mọi thời điểm.
• Tiền gửi phải được theo dõi riêng cho từng tài khoản ngân hàng để đối chiếu với sổ phụ, sao kê. Chênh lệch chưa rõ nguyên nhân cần được theo dõi riêng và xử lý ngay khi có kết luận, không để treo qua kỳ báo cáo.
• Doanh nghiệp phải kiểm kê quỹ định kỳ và khi khóa sổ cuối năm. Tiền thiếu chưa rõ nguyên nhân ghi vào tài khoản 1381, tiền thừa ghi vào tài khoản 3381 chờ xử lý.
• Thủ quỹ không được kiêm nhiệm kế toán; việc phân công này giúp hạn chế sai sót và gian lận, cũng là điểm kiểm toán viên thường kiểm tra trong đánh giá kiểm soát nội bộ.

Nguyên tắc đối với ngoại tệ và vàng tiền tệ

Tiền bằng ngoại tệ phải được theo dõi chi tiết theo nguyên tệ. Khi phát sinh giao dịch:

• Bên Nợ tài khoản tiền ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế.
• Bên Có ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế hoặc tỷ giá ghi sổ, tùy chính sách doanh nghiệp đã chọn và áp dụng nhất quán.
• Cuối kỳ lập báo cáo tài chính, số dư ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại mà doanh nghiệp thường xuyên giao dịch; riêng tiền gửi ngoại tệ dùng tỷ giá của chính ngân hàng nơi mở tài khoản. Doanh nghiệp phải thuyết minh tỷ giá đã chọn.
• Vàng tiền tệ được đánh giá lại theo giá mua trong nước do Ngân hàng Nhà nước công bố; nếu không có, dùng giá mua của tổ chức được phép kinh doanh vàng và thuyết minh rõ nguồn tham chiếu.

Chênh lệch phát sinh khi đánh giá lại được tập hợp qua tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái, sau đó bù trừ và kết chuyển sang doanh thu hoặc chi phí tài chính.

Ví dụ

Ngày 31/12/2026, Công ty B có 10.000 USD tiền gửi không kỳ hạn tại ngân hàng A, tỷ giá ghi sổ 25.000 đồng/USD (250 triệu đồng). Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng A ngày này là 25.400 đồng/USD, tương đương 254 triệu đồng. Kế toán ghi:

• Nợ TK 112 (chi tiết USD – ngân hàng A): 4.000.000 đồng / Có TK 413: 4.000.000 đồng.
• Sau khi bù trừ với các khoản chênh lệch khác, nếu lãi thuần: Nợ TK 413 / Có TK 515.

Lưu ý khi kiểm toán và quyết toán thuế

• Đối chiếu số dư tiền gửi với xác nhận hoặc sao kê ngân hàng tại ngày khóa sổ; biên bản kiểm kê quỹ phải có chữ ký đầy đủ.
• Khoản tiền bị hạn chế sử dụng (ký quỹ, phong tỏa…) cần được thuyết minh, không trình bày như tiền tự do sử dụng.
• Theo pháp luật thuế hiện hành, hàng hóa, dịch vụ mua từ 5 triệu đồng trở lên (gồm thuế GTGT) cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào và tính vào chi phí được trừ. Doanh nghiệp nên kiểm soát luồng chi tiền mặt ngay từ khâu duyệt chi.
• Chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại số dư tiền cuối kỳ cần được xử lý thuế theo quy định về thuế TNDN; nên đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành trước khi quyết toán.

Các nguyên tắc tiền gắn chặt với nhóm phải thu và nợ phải trả; bạn có thể xem thêm nguyên tắc kế toán các khoản nợ phải trả và tổng quan Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Câu hỏi thường gặp

Thông tư 99 còn tài khoản 1111, 1112 không?

Không. Thông tư 99 không quy định tài khoản cấp 2 cho tài khoản 111, 112, 113. Doanh nghiệp tự mở chi tiết theo loại tiền và ghi rõ trong quy chế hạch toán kế toán.

Tiền gửi có kỳ hạn 3 tháng có hạch toán vào tài khoản 112 không?

Không. Tài khoản 112 chỉ phản ánh tiền gửi không kỳ hạn. Tiền gửi có kỳ hạn theo dõi ở tài khoản 1281; khi lập báo cáo, khoản có kỳ hạn gốc không quá 3 tháng có thể được trình bày là tương đương tiền nếu đáp ứng điều kiện.

Doanh nghiệp áp dụng Thông tư 133 có phải theo các nguyên tắc này không?

Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC tiếp tục theo thông tư đó; nếu chọn áp dụng Thông tư 99 thì phải áp dụng nhất quán toàn bộ.

Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Thông tư 200/2014/TT-BTC (hết hiệu lực từ 01/01/2026); Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15). Tra cứu văn bản tại vbpl.vn.

Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.