Chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam

Chuyển giá trong doanh nghiệp FDI là việc định giá giao dịch nội bộ với công ty mẹ, công ty liên kết ở nước ngoài lệch khỏi giá thị trường để chuyển lợi nhuận ra khỏi Việt Nam. Các hình thức phổ biến gồm nâng giá tài sản góp vốn, phí dịch vụ – bản quyền cao, vay liên kết lãi suất cao và mua bán hàng hóa với giá không độc lập; tất cả đều bị kiểm soát theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP).

FDI đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, mang lại vốn, công nghệ và việc làm. Tuy nhiên, song song với lợi ích là vấn đề nhức nhối mang tên chuyển giá – khi các tập đoàn đa quốc gia điều chỉnh giá nội bộ để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, giảm thuế phải nộp. Hoạt động này không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn tạo cạnh tranh thiếu công bằng, buộc Việt Nam phải siết chặt giám sát.

Bản chất & mục đích của chuyển giá trong doanh nghiệp FDI

Chuyển giá trong doanh nghiệp FDI bản chất là việc các tập đoàn đa quốc gia sử dụng chính sách giá nội bộ để điều chỉnh giá trị hàng hóa, dịch vụ, tài sản hoặc các khoản vay giữa các công ty con, công ty mẹ, hoặc công ty liên kết. Mục tiêu chính là chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp, qua đó giảm gánh nặng thuế trên toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam là quốc gia đang phát triển, có nhiều ưu đãi thuế để thu hút vốn FDI, các doanh nghiệp thường lợi dụng khe hở pháp luật để tận dụng lợi ích. Ví dụ: một công ty FDI nhập khẩu máy móc từ công ty mẹ ở nước ngoài có thể khai giá trị cao hơn nhiều lần so với thực tế. Khi đó, chi phí khấu hao tại Việt Nam tăng lên, lợi nhuận bị giảm xuống, và đồng nghĩa với số thuế thu nhập doanh nghiệp nộp cho ngân sách Việt Nam cũng giảm.

Ngoài yếu tố giảm thuế, mục đích của chuyển giá còn bao gồm:

• Thu hồi vốn nhanh: Bằng cách áp dụng chi phí cao bất thường, công ty mẹ có thể rút lợi nhuận từ Việt Nam về trong thời gian ngắn.
• Chiếm lĩnh thị trường: Doanh nghiệp FDI có thể bán hàng với giá thấp để cạnh tranh, trong khi thực chất lợi nhuận đã được chuyển về công ty liên kết ở nước khác.
• Tận dụng sự khác biệt chính sách: Sự khác nhau về luật thuế, chuẩn mực kế toán giữa các quốc gia tạo cơ hội cho tập đoàn FDI tối ưu dòng tiền theo hướng có lợi cho mình.

Tóm lại, bản chất của chuyển giá trong FDI không chỉ nằm ở việc giảm thuế phải nộp, mà còn là chiến lược kinh doanh toàn cầu nhằm tối đa hóa lợi ích cho tập đoàn. Tuy nhiên, hành vi này lại gây tổn thất lớn cho nguồn thu ngân sách Việt Nam, làm gia tăng áp lực quản lý đối với cơ quan thuế và ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Các hình thức chuyển giá phổ biến ở doanh nghiệp FDI tại Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI, nhiều tập đoàn đa quốc gia đã tận dụng kẽ hở pháp lý và sự chênh lệch về thuế để thực hiện chuyển giá. Một số hình thức thường gặp bao gồm:

1. Nâng cao giá trị tài sản góp vốn

Các công ty mẹ thường định giá máy móc, thiết bị hoặc tài sản vô hình (bằng sáng chế, thương hiệu, phần mềm…) cao hơn nhiều so với giá trị thực tế khi góp vốn vào doanh nghiệp tại Việt Nam. Điều này làm chi phí khấu hao tăng, từ đó giảm lợi nhuận chịu thuế.

2. Chi phí dịch vụ nội bộ cao bất thường

Một số doanh nghiệp FDI ghi nhận chi phí từ các dịch vụ quản lý, tư vấn, đào tạo do công ty mẹ hoặc đơn vị liên kết cung cấp với mức giá vượt xa thị trường. Đây là cách làm khó chứng minh giá trị thực, tạo điều kiện hợp thức hóa chi phí.

3. Giao dịch nội bộ và mua bán hàng hóa

Doanh nghiệp FDI thường mua nguyên vật liệu từ công ty mẹ với giá cao, sau đó bán sản phẩm ra thị trường nội địa với giá thấp, khiến lợi nhuận tại Việt Nam bị “bóp méo”. Ngược lại, cũng có trường hợp doanh nghiệp bán sản phẩm xuất khẩu cho công ty con ở quốc gia thuế suất thấp với giá rẻ để chuyển lợi nhuận ra ngoài.

4. Vay và cho vay liên kết

Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam có thể vay vốn từ công ty mẹ với lãi suất cao, trong khi bản thân có khả năng vay rẻ hơn từ ngân hàng trong nước. Việc này dẫn đến chi phí tài chính tăng bất thường, làm giảm thu nhập chịu thuế. Hiện nay, tổng chi phí lãi vay được trừ của doanh nghiệp có giao dịch liên kết bị khống chế ở mức 30% EBITDA; phần vượt được chuyển sang tối đa 5 năm tiếp theo.

5. Chi phí bản quyền, phí công nghệ

Một số doanh nghiệp chi trả khoản phí bản quyền, phí nhãn hiệu hoặc công nghệ cho công ty mẹ với mức cao vượt xa giá trị thực tế, nhằm chuyển lợi nhuận ra nước ngoài dưới hình thức “chi phí hợp pháp”.

Các hình thức trên tuy tinh vi nhưng đều có mẫu số chung: tạo ra bức tranh tài chính méo mó, giúp doanh nghiệp FDI giảm thiểu nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.

Việt Nam kiểm soát chuyển giá trong doanh nghiệp FDI như thế nào (cập nhật 2026)?

Khung pháp lý về giao dịch liên kết đã được siết chặt và cập nhật trong giai đoạn 2025–2026:

• Nghị định 132/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP (hiệu lực 27/03/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế 2024): quy định nguyên tắc giao dịch độc lập, kê khai Phụ lục I, hồ sơ Local file/Master file/CbCR, giới hạn lãi vay 30% EBITDA; làm rõ tổ chức tín dụng không là bên liên kết nếu không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn.
• Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2026): tăng cường quản lý rủi ro, ứng dụng dữ liệu; cơ quan thuế có quyền ấn định thuế khi doanh nghiệp không chứng minh được giá giao dịch.
• Thuế tối thiểu toàn cầu (Nghị quyết 107/2023/QH15, Nghị định 236/2025/NĐ-CP): tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR phải bảo đảm thuế suất thực tế tối thiểu 15% tại Việt Nam, qua đó giảm động cơ dịch chuyển lợi nhuận sang nơi thuế thấp.
• Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP: điều kiện chi phí được trừ chặt chẽ hơn, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025.

Doanh nghiệp FDI nên tự rà soát các dấu hiệu nhận biết chuyển giá và chuẩn bị hồ sơ chuyển giá trước khi nộp quyết toán thuế TNDN.

• Bạn nên xem: Dịch vụ tư vấn lập báo cáo chuyển giá

Chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam không chỉ là thách thức lớn đối với ngân sách nhà nước mà còn tạo sự cạnh tranh thiếu công bằng trên thị trường. Các hình thức như định giá cao tài sản góp vốn, chi phí dịch vụ bất thường hay vay liên kết lãi suất cao đang ngày càng tinh vi. Để phát triển bền vững, doanh nghiệp FDI cần tuân thủ quy định pháp luật, minh bạch tài chính, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế và chuyên gia tư vấn để hạn chế rủi ro pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp FDI lỗ có chắc chắn bị kiểm tra chuyển giá không?

Không chắc chắn, nhưng lỗ kéo dài trong khi vẫn mở rộng là tiêu chí rủi ro hàng đầu khi cơ quan thuế lựa chọn doanh nghiệp để kiểm tra. Doanh nghiệp cần chuẩn bị luận giải và hồ sơ xác định giá đầy đủ.

Thuế tối thiểu toàn cầu có thay thế quy định chuyển giá không?

Không. Hai cơ chế song song: chuyển giá kiểm soát giá từng giao dịch theo nguyên tắc Arm’s Length, còn thuế tối thiểu toàn cầu bảo đảm mức thuế thực tế tối thiểu ở cấp tập đoàn.

Chi phí lãi vay vượt 30% EBITDA có bị mất hẳn không?

Không. Phần chi phí lãi vay không được trừ trong kỳ được chuyển sang kỳ tính thuế tiếp theo khi xác định tổng chi phí lãi vay được trừ, thời gian chuyển tiếp liên tục không quá 5 năm.

Nguồn tham khảo: Nghị định 132/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP; Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15; Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP về thuế tối thiểu toàn cầu; Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Tra cứu văn bản gốc tại vbpl.vn.

Cẩm nang liên quan: Tổng hợp nghĩa vụ, hồ sơ và quy định giao dịch liên kết tại Cẩm nang giao dịch liên kết và chuyển giá 2026.