Biện pháp chống chuyển giá ở Việt Nam hiện nay

Việt Nam chống chuyển giá bằng năm nhóm biện pháp chính: khung pháp lý về giao dịch liên kết (Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP), nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ xác định giá, cơ sở dữ liệu và quản lý rủi ro, thanh tra – kiểm tra chuyên đề, cùng hợp tác quốc tế và cơ chế thỏa thuận trước về giá (APA). Từ 01/07/2026, Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 tiếp tục củng cố các công cụ này theo hướng quản lý bằng dữ liệu.

1. Hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch liên kết

Nền tảng là nguyên tắc giao dịch độc lập: giá giữa các bên liên kết phải tương đương giá giữa các bên độc lập trong điều kiện tương tự. Nghị định 132/2020 quy định cách xác định bên liên kết, phương pháp so sánh, hồ sơ phải lập; Nghị định 20/2025 (hiệu lực 27/03/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế 2024) sửa đổi các điểm quan trọng:

• Tổ chức tín dụng không được coi là bên liên kết nếu không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn vào doanh nghiệp đi vay.
• Thay thế Phụ lục I – mẫu thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết.
• Hướng dẫn chuyển tiếp chi phí lãi vay không được trừ giai đoạn 2020–2023.

Tóm tắt toàn văn nghị định có tại bài Nghị định 132/2020/NĐ-CP và các sửa đổi theo Nghị định 20/2025.

2. Nghĩa vụ minh bạch của doanh nghiệp

Thay vì để cơ quan thuế tự tìm kiếm, pháp luật buộc doanh nghiệp tự công khai thông tin:

• Kê khai Phụ lục I cùng hồ sơ quyết toán thuế TNDN.
• Lập hồ sơ quốc gia, hồ sơ toàn cầu và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) khi công ty mẹ tối cao có doanh thu hợp nhất từ 18.000 tỷ đồng.
• Khống chế chi phí lãi vay ở mức 30% EBITDA, phần vượt được chuyển sang tối đa 5 năm sau.

3. Cơ sở dữ liệu và quản lý rủi ro

Cơ quan thuế sử dụng cơ sở dữ liệu thương mại, dữ liệu hóa đơn điện tử, hải quan, ngân hàng để so sánh tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp với các doanh nghiệp độc lập cùng ngành. Doanh nghiệp được xếp loại rủi ro cao khi có các dấu hiệu:

1. Lỗ liên tục nhiều năm nhưng vẫn mở rộng sản xuất.
2. Tỷ suất lợi nhuận thấp hơn đáng kể so với ngành.
3. Chi phí phí bản quyền, phí dịch vụ quản lý, lãi vay trả cho bên liên kết lớn.
4. Giao dịch với bên liên kết ở nơi có thuế suất thấp.

Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 và Nghị định 252/2026/NĐ-CP mở rộng việc ứng dụng dữ liệu và quản lý rủi ro trong lựa chọn đối tượng kiểm tra.

4. Thanh tra, kiểm tra chuyên đề và xử lý vi phạm

Các đợt thanh tra chuyên đề về giao dịch liên kết tập trung vào nhóm rủi ro cao. Kết quả thường là điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế, giảm lỗ và truy thu thuế. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt 20% số thuế thiếu hoặc 1–3 lần số thuế trốn; chi tiết tại bài chế tài xử phạt vi phạm về chuyển giá.

5. Hợp tác quốc tế và APA

• Trao đổi thông tin: qua hiệp định tránh đánh thuế hai lần và cơ chế trao đổi báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
• Thuế tối thiểu toàn cầu: Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP áp dụng thuế suất tối thiểu 15% cho tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR, giảm động cơ chuyển lợi nhuận sang nơi thuế thấp.
• APA: cơ chế để doanh nghiệp và cơ quan thuế thống nhất trước phương pháp xác định giá, xem APA là gì.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp trong nước có bị quản lý chuyển giá không?

Có. Quy định áp dụng cho mọi giao dịch liên kết, kể cả giữa các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt khi các bên có mức ưu đãi thuế khác nhau.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì trước đợt kiểm tra?

Rà soát Phụ lục I, cập nhật hồ sơ xác định giá, phân tích tỷ suất lợi nhuận so với ngành và chuẩn bị giải trình cho các khoản phí trả bên liên kết.

Nguồn tham khảo: Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP; Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15; Nghị định 252/2026/NĐ-CP; Nghị quyết 107/2023/QH15; Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Tra cứu tại vbpl.vn.