Nguyên tắc kế toán hợp đồng hợp tác kinh doanh (Phần 4): Tài sản đồng kiểm soát

Với BCC theo hình thức tài sản đồng kiểm soát, mỗi bên ghi nhận trên sổ của mình phần giá trị tài sản được hưởng, phần nợ phải trả, doanh thu và chi phí tương ứng; chi phí mua sắm, xây dựng được tập hợp qua tài khoản 241 rồi kết chuyển thành TSCĐ hoặc bất động sản đầu tư khi hoàn thành, theo giá trị hợp lý phần được chia. Thông tư 99/2025/TT-BTC giữ cách hạch toán này như Thông tư 200/2014/TT-BTC, chỉ áp dụng hệ thống tài khoản mới. Đây là phần 4 của chuỗi bài kế toán BCC.

Chuỗi bài kế toán BCC: ← Phần 3: Nguyên tắc BCC chia lợi nhuận sau thuế · Phần 5: Hoạt động đồng kiểm soát – góp vốn và chi phí → · Bài tổng quan: Phần 1.

Tài sản đồng kiểm soát là gì

Đó là tài sản do các bên cùng góp tiền mua hoặc xây dựng, dùng cho mục đích của hợp đồng và mang lại lợi ích cho các bên theo tỷ lệ thỏa thuận, ví dụ một kho lạnh, một tuyến ống, một tòa nhà cho thuê. Mỗi bên ghi nhận phần tài sản thuộc về mình trên báo cáo tài chính của mình, khai thác và hưởng sản phẩm, doanh thu tương ứng, đồng thời chịu phần chi phí chung theo hợp đồng.

Những nội dung mỗi bên phải theo dõi

• Phần vốn góp vào tài sản đồng kiểm soát, phân loại theo tính chất tài sản (TSCĐ hữu hình, vô hình, bất động sản đầu tư).
• Nợ phải trả phát sinh riêng của mình và phần nợ chung phải gánh chịu cùng các bên khác.
• Thu nhập từ việc bán hoặc sử dụng phần sản phẩm được chia và phần chi phí được phân bổ.
• Chi phí phát sinh liên quan đến việc góp vốn vào hợp đồng.

Bút toán thường gặp

1. Mua tài sản đồng kiểm soát

Mỗi bên ghi phần tài sản của mình: Nợ TK 211, 213, 217; Nợ TK 1332 (nếu được khấu trừ) / Có TK 111, 112, 331, 341.

2. Tự đầu tư xây dựng

Chi phí phát sinh tập hợp theo từng hợp đồng: Nợ TK 241 (chi tiết hợp đồng BCC); Nợ TK 1332 / Có TK 111, 112, 152, 153, 155, 156, 331, 341.

3. Góp tài sản hiện có và chuyển thành sở hữu chung

Theo nguyên tắc chung (phần 1), trong thời gian xây dựng bên góp ghi giảm tài sản và chuyển giá trị còn lại vào chi phí xây dựng dở dang, chẳng hạn Nợ TK 241, Nợ TK 214 / Có TK 211. Nếu tài sản chỉ được đưa vào sử dụng mà không chuyển quyền sở hữu, bên góp không ghi giảm tài sản.

4. Công trình hoàn thành, chia tài sản

• Nợ TK 211, 213, 217: giá trị hợp lý phần tài sản được chia.
• Nợ TK 138: chi phí không được duyệt phải thu hồi (nếu có).
• Nợ TK 811: nếu giá trị được chia nhỏ hơn chi phí đã đầu tư.
• Có TK 241: tổng chi phí đã tập hợp.
• Có TK 711: nếu giá trị được chia lớn hơn chi phí đã đầu tư.

Ví dụ

Công ty A và Công ty B cùng xây một kho lạnh, mỗi bên hưởng 50%. A chi 5 tỷ đồng chưa thuế GTGT 10%: Nợ TK 241: 5 tỷ, Nợ TK 1332: 500 triệu / Có TK 112: 5,5 tỷ. Khi hoàn thành, giá trị hợp lý phần kho A được chia là 4,9 tỷ: Nợ TK 211: 4,9 tỷ, Nợ TK 811: 100 triệu / Có TK 241: 5 tỷ. Sau đó A trích khấu hao phần tài sản của mình vào chi phí theo mục đích sử dụng.

Khai thác tài sản sau khi hoàn thành

Khi khai thác, mỗi bên ghi doanh thu phần được chia (Nợ TK 111, 112, 131 / Có TK 511, 3331) và chi phí tương ứng; chi phí chung do một bên chi hộ được phân bổ qua công nợ (138, 338) như cách làm của hoạt động đồng kiểm soát ở phần 5.

Câu hỏi thường gặp

Tài sản đồng kiểm soát có được khấu hao toàn bộ ở một bên không?

Không. Mỗi bên chỉ ghi nhận và khấu hao phần tài sản thuộc quyền của mình; nếu một bên ghi nhận toàn bộ thì báo cáo của cả hai bên đều sai.

Chênh lệch giữa giá trị được chia và chi phí đầu tư xử lý thế nào khi tính thuế?

Về kế toán ghi vào thu nhập khác hoặc chi phí khác; khi quyết toán thuế TNDN, doanh nghiệp cần xem xét chứng từ và quy định chi phí được trừ hiện hành.

Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC; Thông tư 200/2014/TT-BTC, Điều 44 (hết hiệu lực từ 01/01/2026); Chuẩn mực kế toán số 08 – Thông tin tài chính về những khoản góp vốn liên doanh. Tra cứu tại vbpl.vn. Xem thêm nguyên tắc kế toán TSCĐ, BĐSĐT và XDCB dở dang.

Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.