Tài khoản 212 – Tài sản cố định thuê tài chính dùng cho doanh nghiệp đi thuê để phản ánh nguyên giá và biến động của các tài sản thuê theo hợp đồng thuê tài chính, tức tài sản chưa thuộc sở hữu nhưng doanh nghiệp quản lý, sử dụng và chịu phần lớn rủi ro, lợi ích như tài sản của mình. Tài khoản thuộc loại 2 trong hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026. Nợ thuê tài chính tương ứng ghi trên TK 3412, hao mòn ghi trên TK 2142.
Thay đổi so với Thông tư 200
TT 99 giữ nguyên số hiệu và tên “TSCĐ thuê tài chính”. Tiêu chí phân loại thuê tài chính và cách ghi nhận nguyên giá về cơ bản kế thừa TT 200. Những thay đổi chủ yếu nằm ở tài khoản đối ứng: chi phí trực tiếp ban đầu phát sinh trước khi nhận tài sản ghi qua TK 242 – Chi phí chờ phân bổ (TT 200 gọi là Chi phí trả trước); chênh lệch lãi khi bán và thuê lại ghi qua TK 3387 – Doanh thu chờ phân bổ (TT 200: Doanh thu chưa thực hiện). TT 99 cũng nêu rõ thuê quyền sử dụng đất thường được phân loại là thuê hoạt động.
Nguyên tắc kế toán tài khoản 212
- Bản chất thuê tài chính: bên cho thuê chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn với quyền sở hữu cho bên thuê. Việc phân loại căn cứ bản chất hợp đồng, không căn cứ tên gọi.
- Dấu hiệu thường gặp: quyền sở hữu chuyển giao khi hết hạn; bên thuê có quyền chọn mua với giá thấp hơn giá trị hợp lý; thời hạn thuê chiếm phần lớn thời gian sử dụng kinh tế; giá trị hiện tại của tiền thuê tối thiểu gần bằng giá trị hợp lý tài sản; tài sản chuyên dùng chỉ bên thuê sử dụng được.
- Nguyên giá: giá trị thấp hơn giữa giá trị hợp lý của tài sản thuê và giá trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê tối thiểu, cộng chi phí trực tiếp ban đầu (đàm phán, ký hợp đồng). Lãi suất chiết khấu có thể là lãi suất ngầm định, lãi suất ghi trong hợp đồng hoặc lãi suất biên đi vay của bên thuê.
- Thuế GTGT: nếu được khấu trừ thì không tính vào nguyên giá. Nếu không được khấu trừ: trả một lần khi nhận tài sản thì cộng vào nguyên giá; trả theo từng kỳ thì ghi vào chi phí kỳ đó.
- Khấu hao: trích như TSCĐ thuộc sở hữu; nếu không chắc chắn được chuyển quyền sở hữu khi hết hạn thì khấu hao theo thời gian ngắn hơn giữa thời hạn thuê và thời gian sử dụng hữu ích.
- Không phản ánh vào TK 212 tài sản thuê hoạt động; tiền thuê hoạt động ghi thẳng vào chi phí hoặc phân bổ qua TK 242.
Kết cấu và nội dung phản ánh
| Bên Nợ | Bên Có |
|---|---|
| Nguyên giá TSCĐ thuê tài chính tăng. | Nguyên giá TSCĐ thuê tài chính giảm do trả lại tài sản khi hết hạn hoặc chuyển thành TSCĐ thuộc sở hữu khi mua lại. |
| Số dư bên Nợ: nguyên giá TSCĐ thuê tài chính hiện có cuối kỳ. | |
Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp
- Chi phí trực tiếp ban đầu trước khi nhận tài sản: Nợ TK 242 / Có TK 111, 112.
- Ứng trước tiền thuê, ký quỹ: Nợ TK 3412 (tiền thuê trả trước), Nợ TK 244 (ký quỹ) / Có TK 111, 112.
- Nhận tài sản thuê: Nợ TK 212 / Có TK 3412; đồng thời kết chuyển chi phí trực tiếp ban đầu Nợ TK 212 / Có TK 242.
- Trả tiền thuê định kỳ: Nợ TK 635 (lãi thuê), Nợ TK 3412 (nợ gốc) / Có TK 111, 112. Thuế GTGT được khấu trừ: Nợ TK 1332 / Có TK 111, 112, 338.
- Trích khấu hao: Nợ TK 623, 627, 641, 642 / Có TK 2142.
- Hết hạn, trả lại tài sản: Nợ TK 2142 / Có TK 212.
- Hết hạn, mua lại tài sản: Nợ TK 211 / Có TK 212, Có TK 111, 112 (số trả thêm); đồng thời Nợ TK 2142 / Có TK 2141.
Ví dụ
Ngày 01/01/2026, Công ty P thuê tài chính một máy CNC trong 5 năm, trả tiền thuê cuối mỗi năm 263.797.481 đồng (chưa thuế GTGT), lãi suất ngầm định 10%/năm. Giá trị hiện tại của tiền thuê tối thiểu là 1.000.000.000 đồng, thấp hơn giá trị hợp lý của máy. Hết hạn, máy được trả lại bên cho thuê.
- Nhận máy: Nợ TK 212 / Có TK 3412: 1.000.000.000.
- Khấu hao năm 2026 (5 năm, đường thẳng): Nợ TK 627 / Có TK 2142: 200.000.000.
- Trả tiền thuê cuối năm 2026: lãi = 1.000.000.000 × 10% = 100.000.000; gốc = 263.797.481 − 100.000.000 = 163.797.481. Bút toán: Nợ TK 635: 100.000.000, Nợ TK 3412: 163.797.481 / Có TK 112: 263.797.481 (thuế GTGT ghi riêng theo hóa đơn).
- Dư nợ thuê tài chính sau năm 2026: 836.202.519 đồng.
Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán
- Phân loại hợp đồng: kiểm toán viên đánh giá bản chất hợp đồng thuê; thuê dài hạn nhưng ghi nhận như thuê hoạt động có thể làm thiếu tài sản và nợ phải trả trên Báo cáo tình hình tài chính.
- Phân loại nợ: phần nợ gốc đến hạn trả trong 12 tháng tới trình bày là nợ ngắn hạn.
- Chi phí được trừ: khấu hao TSCĐ thuê tài chính và lãi thuê được xem xét theo Luật 67/2025/QH15, NĐ 320/2025/NĐ-CP; khấu hao áp dụng khung theo TT 45/2013/TT-BTC (còn hiệu lực, không quá 31/12/2026). Doanh nghiệp có giao dịch liên kết cần xét giới hạn chi phí lãi vay 30% EBITDA theo NĐ 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi NĐ 20/2025/NĐ-CP).
- Đối chiếu dư nợ gốc với xác nhận của công ty cho thuê tài chính tại ngày khóa sổ.
Câu hỏi thường gặp
Thuê đất 50 năm trả tiền một lần có ghi TK 212 không?
Thông thường không. TT 99 nêu thuê quyền sử dụng đất thường là thuê hoạt động; tiền thuê trả trước được ghi nhận là TSCĐ vô hình (TK 213) hoặc chi phí chờ phân bổ tùy trường hợp theo quy định.
Ai trích khấu hao tài sản thuê tài chính?
Bên đi thuê trích khấu hao như tài sản của mình. Bên cho thuê không trích khấu hao mà ghi nhận khoản phải thu.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 06 – Thuê tài sản; Thông tư 45/2013/TT-BTC; Nghị định 320/2025/NĐ-CP – tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ tư vấn kế toán. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

