Tiền và các khoản tương đương tiền gồm tiền mặt, tiền gửi ngân hàng không kỳ hạn, tiền đang chuyển và các khoản đầu tư ngắn hạn có thời hạn thu hồi không quá 3 tháng kể từ ngày đầu tư, dễ chuyển đổi thành tiền và ít rủi ro thay đổi giá trị. Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng từ 01/01/2026, TK 112 được đổi tên thành “Tiền gửi không kỳ hạn”, vì vậy tiền gửi có kỳ hạn không còn nằm chung tài khoản tiền và cần được phân loại đúng khi lập báo cáo.
Tiền và các khoản tương đương tiền gồm những tài khoản nào? Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, phần tiền gồm số dư TK 111 Tiền mặt, TK 112 Tiền gửi không kỳ hạn và TK 113 Tiền đang chuyển. Phần tương đương tiền lấy từ chi tiết TK 128 Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (chủ yếu TK 1281 tiền gửi có kỳ hạn và TK 1288), chỉ với những khoản có kỳ hạn gốc không quá 3 tháng tính từ ngày đầu tư. Khoản kỳ hạn dài hơn thuộc đầu tư tài chính, không cộng vào chỉ tiêu tiền.

Thành phần của chỉ tiêu tiền và tương đương tiền
| Thành phần | Tài khoản | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tiền mặt (VND, ngoại tệ) | 111 | Kiểm kê quỹ định kỳ và cuối kỳ |
| Tiền gửi không kỳ hạn | 112 | Tên mới theo Thông tư 99/2025 |
| Tiền đang chuyển | 113 | Tiền đã nộp, đã chuyển nhưng chưa nhận giấy báo |
| Tương đương tiền | Chi tiết tài khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn | Tiền gửi có kỳ hạn, tín phiếu có thời hạn gốc không quá 3 tháng |
Khái niệm tương đương tiền được dùng thống nhất với Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 24 – Báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Tiền gửi có kỳ hạn trên 3 tháng được trình bày là đầu tư tài chính ngắn hạn hoặc dài hạn, không phải tương đương tiền. Phụ lục hệ thống tài khoản của Thông tư 99 là căn cứ cuối cùng để chọn tài khoản chi tiết.
Tiền và tương đương tiền theo Thông tư 200 và Thông tư 99: khác gì?
| Nội dung | Thông tư 200/2014 | Thông tư 99/2025 (từ 01/01/2026) |
|---|---|---|
| TK 111 | Tiền mặt | Tiền mặt (không đổi) |
| TK 112 | Tiền gửi ngân hàng | Tiền gửi không kỳ hạn |
| TK 113 | Tiền đang chuyển | Tiền đang chuyển (không đổi) |
| Tiền gửi có kỳ hạn | Theo dõi ở TK 1281 | Theo dõi ở TK 1281; không hạch toán vào TK 112 |
| Tên báo cáo trình bày chỉ tiêu | Bảng cân đối kế toán | Báo cáo tình hình tài chính |
| Tiêu chí tương đương tiền | Không đổi: kỳ hạn gốc không quá 3 tháng, dễ chuyển thành tiền, ít rủi ro thay đổi giá trị (Chuẩn mực kế toán số 24) | |
Thay đổi thực tế lớn nhất nằm ở TK 112. Nhiều doanh nghiệp trước đây để chung tiền gửi có kỳ hạn ngắn trong TK 112 cho tiện theo dõi theo ngân hàng. Từ năm 2026 cách làm này không còn đúng tên tài khoản, và khi lập báo cáo dễ cộng nhầm khoản kỳ hạn 6 tháng vào chỉ tiêu tiền.
Ví dụ phân loại số dư cuối năm
Công ty A khóa sổ ngày 31/12/2026 với các số dư sau (đơn vị: triệu đồng):
| Khoản | Số tiền | Phân loại trên Báo cáo tình hình tài chính |
|---|---|---|
| Tiền mặt tại quỹ | 150 | Tiền |
| Tiền gửi không kỳ hạn tại 2 ngân hàng | 2.400 | Tiền |
| Tiền đã chuyển cho nhà cung cấp ngày 31/12, chưa nhận giấy báo | 50 | Tiền (tiền đang chuyển) |
| Tiền gửi kỳ hạn 1 tháng, gửi ngày 15/12/2026 | 1.000 | Tương đương tiền |
| Tiền gửi kỳ hạn 6 tháng, gửi ngày 01/09/2026 (còn 2 tháng đến hạn) | 3.000 | Đầu tư tài chính ngắn hạn, không phải tương đương tiền |
| Tiền ký quỹ bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bị phong tỏa 18 tháng | 200 | Tài sản khác dài hạn, thuyết minh rõ bản chất |
Chỉ tiêu tiền và các khoản tương đương tiền của Công ty A là 150 + 2.400 + 50 + 1.000 = 3.600 triệu đồng. Khoản 3.000 triệu kỳ hạn 6 tháng không được tính dù chỉ còn 2 tháng là đáo hạn, vì tiêu chí 3 tháng tính theo kỳ hạn gốc kể từ ngày đầu tư, không tính theo thời gian còn lại. Đây là lỗi phân loại dễ mắc khi lập báo cáo.
Trình bày và thuyết minh trên báo cáo tài chính
Trên Báo cáo tình hình tài chính (tên mới của Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99), tiền và tương đương tiền là chỉ tiêu đầu tiên của tài sản ngắn hạn. Phần thuyết minh nên nêu:
- Chi tiết số dư cuối kỳ và đầu kỳ theo từng thành phần trong bảng trên.
- Chính sách xác định các khoản tương đương tiền.
- Số dư ngoại tệ theo nguyên tệ và tỷ giá dùng để quy đổi tại ngày báo cáo.
- Khoản tiền bị hạn chế sử dụng (ký quỹ, tiền phong tỏa, tiền đảm bảo khoản vay) – các khoản này không nên trình bày là tiền tự do sử dụng.
Số liệu chỉ tiêu này phải khớp với số “Tiền và tương đương tiền cuối kỳ” trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ; chênh lệch (nếu có) phải được giải thích trong thuyết minh.
Đánh giá lại số dư ngoại tệ
Cuối kỳ, số dư tiền có gốc ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá quy định trong chế độ kế toán; chênh lệch tỷ giá hạch toán vào doanh thu hoặc chi phí tài chính. Doanh nghiệp nên ghi rõ ngân hàng và loại tỷ giá đã sử dụng trong chính sách kế toán.
Kiểm toán khoản mục tiền: thủ tục chính
- Lập bảng tổng hợp số dư theo từng quỹ, từng tài khoản ngân hàng; đối chiếu với sổ cái và số năm trước.
- Gửi thư xác nhận số dư cho toàn bộ ngân hàng, kể cả tài khoản đã đóng trong năm hoặc số dư bằng không.
- Chứng kiến hoặc kiểm tra biên bản kiểm kê quỹ tại ngày khóa sổ.
- Kiểm tra bảng đối chiếu giữa sổ phụ ngân hàng và sổ kế toán; xem xét khoản mục treo kéo dài.
- Kiểm tra chia cắt niên độ của các khoản thu, chi và tiền đang chuyển quanh ngày khóa sổ.
- Tính lại chênh lệch tỷ giá cuối kỳ và xem xét các khoản tiền bị hạn chế.
Kiểm soát nội bộ về thu chi cũng quan trọng ở góc độ thuế: khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ thuế GTGT và tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.
Các bút toán thu, chi thường gặp được trình bày tại các nghiệp vụ kế toán thương mại thường gặp; khoản mục liên quan đến chi nhánh xem phải thu, phải trả nội bộ.
Câu hỏi thường gặp
Tiền gửi kỳ hạn 6 tháng có phải tương đương tiền không?
Không. Chỉ khoản đầu tư có thời hạn thu hồi không quá 3 tháng kể từ ngày đầu tư mới được xem là tương đương tiền; kỳ hạn 6 tháng là đầu tư tài chính ngắn hạn.
Tiền ký quỹ bảo lãnh có trình bày vào tiền không?
Khoản ký quỹ không được tự do sử dụng nên thường được trình bày ở chỉ tiêu phải thu hoặc tài sản khác (ngắn hạn hoặc dài hạn tùy thời hạn), và thuyết minh rõ bản chất.
Các khoản tương đương tiền bao gồm những gì?
Gồm các khoản đầu tư ngắn hạn có kỳ hạn gốc không quá 3 tháng kể từ ngày đầu tư, dễ chuyển thành một lượng tiền xác định và ít rủi ro thay đổi giá trị, thường là tiền gửi có kỳ hạn đến 3 tháng và tín phiếu, kỳ phiếu ngắn hạn tương tự. Cổ phiếu niêm yết không phải tương đương tiền vì giá biến động.
Tiền gửi kỳ hạn 6 tháng còn 1 tháng nữa đáo hạn có chuyển thành tương đương tiền không?
Không. Kỳ hạn tính từ ngày đầu tư, nên khoản này vẫn là đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn cho đến khi tất toán.
Thấu chi ngân hàng có được trừ vào tiền không?
Không bù trừ. Số dư thấu chi là khoản vay, trình bày ở nợ phải trả; tiền gửi vẫn trình bày đủ ở chỉ tiêu tiền.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC; Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 24 – Báo cáo lưu chuyển tiền tệ; Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 (sửa đổi); Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

