Khai sai dẫn đến thiếu số thuế phải nộp (hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn) bị phạt 20% số thuế khai thiếu, cộng tiền chậm nộp 0,03%/ngày, theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP. Nếu doanh nghiệp tự phát hiện và khai bổ sung trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra thì không bị phạt hành vi này, chỉ nộp đủ thuế và tiền chậm nộp. Mức độ xử lý thay đổi rất lớn tùy hành vi được xác định là khai sai, trốn thuế hay vi phạm thủ tục.
Khung pháp lý xử phạt khai sai thuế năm 2026
Từ 01/07/2026, Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 thay Luật 38/2019/QH14, được hướng dẫn bởi Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Thông tư 89/2026/TT-BTC. Phần xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn vẫn theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đã sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP và Nghị định 310/2025/NĐ-CP (hiệu lực 16/01/2026). Mức phạt nêu trong nghị định áp dụng cho tổ chức; cá nhân vi phạm cùng hành vi bị phạt bằng một nửa.
5 hành vi khai sai thường gặp và hậu quả
1. Khai sai làm thiếu thuế phải nộp
Ví dụ: ghi nhận thiếu doanh thu, đưa chi phí không đủ điều kiện vào chi phí được trừ, áp sai thuế suất GTGT (ghi 8% cho hàng không được giảm), khấu trừ thuế đầu vào của hóa đơn từ 5 triệu đồng thanh toán bằng tiền mặt. Hậu quả: truy nộp số thuế thiếu, phạt 20% số thuế thiếu và tiền chậm nộp.
2. Khai sai làm tăng số thuế được hoàn, miễn, giảm
Ví dụ: kê khai thuế GTGT đầu vào của hàng phục vụ hoạt động không chịu thuế để đề nghị hoàn; xác định sai điều kiện ưu đãi thuế TNDN. Hậu quả tương tự: thu hồi số đã hoàn hoặc được giảm, phạt 20% và tiền chậm nộp.
3. Khai sai nhưng không làm thiếu thuế
Ví dụ: ghi sai chỉ tiêu trên tờ khai nhưng không ảnh hưởng số thuế, khai thiếu phụ lục. Đây là vi phạm thủ tục, mức phạt thấp hơn nhiều; nếu có tình tiết giảm nhẹ có thể chỉ bị cảnh cáo. Doanh nghiệp nên đối chiếu mức cụ thể trong Nghị định 125/2020 đã sửa đổi.
4. Khai sai bị xác định là trốn thuế
Khi hành vi có yếu tố cố ý như không ghi sổ doanh thu, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, lập hồ sơ giả để hưởng ưu đãi, cơ quan thuế có thể xử phạt về trốn thuế với mức từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, nặng hơn đáng kể so với mức 20%. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
5. Nộp chậm tờ khai sau khi phát hiện sai
Nhiều doanh nghiệp phát hiện sai nhưng để quá hạn mới nộp tờ khai thay thế hoặc bổ sung. Nộp chậm hồ sơ khai thuế bị phạt theo số ngày chậm (xem bảng dưới).
Bảng tóm tắt mức xử lý
| Hành vi (tổ chức) | Mức phạt | Biện pháp khắc phục |
|---|---|---|
| Khai sai dẫn đến thiếu thuế, tăng số được hoàn/miễn/giảm | 20% số thuế thiếu | Nộp đủ thuế và tiền chậm nộp 0,03%/ngày |
| Tự khai bổ sung trước khi công bố quyết định kiểm tra, thanh tra | Không phạt hành vi khai sai | Nộp đủ thuế và tiền chậm nộp |
| Trốn thuế | 1–3 lần số thuế trốn | Nộp đủ thuế trốn |
| Nộp chậm hồ sơ khai thuế 1–30 ngày | 2–5 triệu đồng (1–5 ngày có tình tiết giảm nhẹ: cảnh cáo) | Nộp hồ sơ |
| Nộp chậm 31–60 ngày / 61–90 ngày | 5–8 triệu / 8–15 triệu đồng | Nộp hồ sơ |
| Nộp chậm trên 90 ngày | 15–25 triệu đồng | Nộp hồ sơ, tiền chậm nộp nếu có |
Theo quy định sửa đổi, nhiều tờ khai của cùng một sắc thuế nộp chậm trong cùng một ngày chỉ bị phạt như một hành vi.
Cách tự khắc phục để giảm thiểu rủi ro
- Rà soát định kỳ: đối chiếu doanh thu trên hóa đơn với sổ kế toán, sao kê ngân hàng; kiểm tra thuế suất, điều kiện khấu trừ.
- Khai bổ sung sớm: Luật Quản lý thuế 2025 cho phép khai bổ sung hồ sơ trong 5 năm kể từ hạn nộp hồ sơ có sai sót, nhưng phải thực hiện trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra để được miễn phạt 20%.
- Tính và nộp tiền chậm nộp: doanh nghiệp tự tính 0,03%/ngày trên số thuế thiếu, tránh để cơ quan thuế ấn định.
- Lưu hồ sơ giải trình: chứng từ, hợp đồng, biên bản đối chiếu để chứng minh sai sót là vô ý.
Nếu số thuế còn nợ kéo dài, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng biện pháp cưỡng chế; xem cưỡng chế nợ thuế và tạm hoãn xuất cảnh theo Luật Quản lý thuế 2025.
Câu hỏi thường gặp
Tự khai bổ sung làm tăng thuế có bị phạt không?
Không bị phạt hành vi khai sai nếu khai bổ sung trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra tại trụ sở; doanh nghiệp vẫn phải nộp đủ số thuế thiếu và tiền chậm nộp.
Phân biệt khai sai và trốn thuế thế nào?
Khai sai thường do nhầm lẫn, đã ghi chép đầy đủ giao dịch trên sổ sách. Trốn thuế có yếu tố cố ý che giấu như không xuất hóa đơn, không ghi sổ doanh thu, dùng hóa đơn bất hợp pháp. Cơ quan thuế xem xét hồ sơ cụ thể để kết luận.
Cá nhân khai sai thuế TNCN bị phạt bao nhiêu?
Cá nhân bị phạt bằng một nửa mức phạt tiền áp dụng cho tổ chức đối với hành vi thủ tục; với hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế vẫn áp dụng tỷ lệ 20% số thuế thiếu.
Nguồn tham khảo: Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15; Nghị định 252/2026/NĐ-CP; Nghị định 125/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP và Nghị định 310/2025/NĐ-CP; Thông tư 89/2026/TT-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Tổng hợp nghĩa vụ, lịch kê khai và điểm mới về thuế tại Cẩm nang thuế doanh nghiệp 2026.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ rà soát rủi ro thuế. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
