Tài khoản 222 – Đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết dùng để phản ánh giá trị hiện có và biến động của khoản vốn doanh nghiệp góp vào đơn vị mà mình đồng kiểm soát (liên doanh) hoặc có ảnh hưởng đáng kể (liên kết). Tài khoản thuộc nhóm đầu tư tài chính dài hạn (loại 2) trong hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026. Trên báo cáo tài chính riêng, khoản đầu tư ghi nhận theo giá gốc; phương pháp vốn chủ sở hữu chỉ áp dụng khi lập báo cáo hợp nhất.
Thay đổi so với Thông tư 200
TT 99 giữ nguyên số hiệu và tên tài khoản, không có tài khoản cấp 2. Nguyên tắc ghi nhận theo giá gốc, xử lý cổ tức và thanh lý về cơ bản kế thừa TT 200. Dự phòng tổn thất tiếp tục theo dõi trên TK 2292 thuộc TK 229.
Nguyên tắc kế toán tài khoản 222
- Công ty liên doanh: đơn vị có tư cách pháp nhân, các bên góp vốn cùng đồng kiểm soát theo hợp đồng và hưởng kết quả theo tỷ lệ góp vốn hoặc thỏa thuận. Hợp đồng hợp tác kinh doanh không thành lập pháp nhân mới không hạch toán vào TK 222.
- Công ty liên kết: nhà đầu tư nắm từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết và có ảnh hưởng đáng kể (tham gia quyết định chính sách tài chính, hoạt động) nhưng không kiểm soát. Tỷ lệ có thể khác nếu có thỏa thuận đặc biệt.
- Giá gốc: giá trị hợp lý của khoản thanh toán (tiền, tài sản, cổ phiếu, trái phiếu phát hành) cộng chi phí liên quan trực tiếp như tư vấn, thẩm định, môi giới.
- Góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ: chênh lệch giữa giá trị đánh giá lại và giá trị ghi sổ của tài sản ghi vào thu nhập khác (TK 711) hoặc chi phí khác (TK 811).
- Cổ tức, lợi nhuận được chia: phần thuộc giai đoạn sau ngày đầu tư ghi doanh thu tài chính; phần thuộc giai đoạn trước ngày đầu tư ghi giảm giá gốc khoản đầu tư.
- Theo dõi chi tiết theo từng công ty, từng lần đầu tư và từng lần thu hồi vốn.
Kết cấu và nội dung phản ánh
| Bên Nợ | Bên Có |
|---|---|
| Giá gốc khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết tăng. | Giá gốc khoản đầu tư giảm do thanh lý, nhượng bán, thu hồi vốn, nhận cổ tức thuộc giai đoạn trước ngày đầu tư, chuyển sang TK 221 hoặc 228. |
| Số dư bên Nợ: giá gốc khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết hiện có cuối kỳ. | |
Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp
- Góp vốn, mua cổ phần bằng tiền: Nợ TK 222 / Có TK 111, 112.
- Góp vốn bằng TSCĐ, BĐSĐT: Nợ TK 222 (giá đánh giá lại), Nợ TK 214 (hao mòn), Nợ TK 811 (nếu đánh giá giảm) / Có TK 211, 213, 217, Có TK 711 (nếu đánh giá tăng).
- Góp vốn bằng hàng tồn kho: Nợ TK 222, Nợ TK 811 (nếu có) / Có TK 152, 153, 155, 156, Có TK 711 (nếu có).
- Mua bằng phát hành cổ phiếu: Nợ TK 222 / Có TK 4111, Có (hoặc Nợ) TK 4112.
- Cổ tức được chia: Nợ TK 138 / Có TK 515 (sau ngày đầu tư) hoặc Có TK 222 (trước ngày đầu tư).
- Thanh lý, nhượng bán: Nợ TK 111, 112, 131, Nợ TK 635 (nếu lỗ) / Có TK 222, Có TK 515 (nếu lãi). Chi phí thanh lý: Nợ TK 635 / Có TK 111, 112.
- Mua thêm, trở thành công ty con: Nợ TK 221 / Có TK 222 (giá trị đang ghi sổ), Có TK 111, 112 (phần mua thêm).
- Bán bớt, không còn ảnh hưởng đáng kể: phần còn lại chuyển Nợ TK 228 / Có TK 222.
Ví dụ
Công ty K góp 9.000.000.000 đồng bằng tiền và một nhà kho để thành lập Công ty liên kết M, chiếm 30% vốn điều lệ. Nhà kho có nguyên giá 5.000.000.000, đã khấu hao 2.000.000.000, được hội đồng định giá 3.500.000.000.
- Góp tiền: Nợ TK 222 / Có TK 112: 9.000.000.000.
- Góp nhà kho: Nợ TK 222: 3.500.000.000, Nợ TK 2141: 2.000.000.000 / Có TK 211: 5.000.000.000, Có TK 711: 500.000.000.
- Giá gốc khoản đầu tư: 12.500.000.000. Khoản chênh lệch 500.000.000 ghi nhận vào thu nhập khác.
Hai năm sau, K bán toàn bộ phần vốn với giá 14.000.000.000: Nợ TK 112: 14.000.000.000 / Có TK 222: 12.500.000.000, Có TK 515: 1.500.000.000.
Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán
- Bằng chứng ảnh hưởng đáng kể: biên bản họp, quyền cử người vào hội đồng quản trị, thỏa thuận cổ đông. Nắm 20% nhưng không có ảnh hưởng thực tế thì phân loại vào TK 228.
- Định giá tài sản góp vốn: cần biên bản định giá hợp lệ; chênh lệch đánh giá lại ảnh hưởng thu nhập chịu thuế TNDN, doanh nghiệp đối chiếu Luật 67/2025/QH15 và NĐ 320/2025/NĐ-CP.
- Dự phòng: đánh giá dựa trên báo cáo tài chính của bên nhận đầu tư; mục đích thuế đối chiếu TT 48/2019/TT-BTC (sửa đổi bởi TT 24/2022), áp dụng không quá 31/12/2026.
- Bên liên kết: giao dịch với công ty liên doanh, liên kết có thể thuộc phạm vi giao dịch liên kết theo NĐ 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi NĐ 20/2025/NĐ-CP).
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo riêng có áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu không?
Không. Báo cáo tài chính riêng ghi nhận khoản đầu tư theo giá gốc trên TK 222. Phương pháp vốn chủ sở hữu chỉ dùng khi lập báo cáo tài chính hợp nhất.
Hợp đồng hợp tác kinh doanh có ghi TK 222 không?
Không. Hợp đồng hợp tác kinh doanh không thành lập pháp nhân mới được kế toán theo hướng dẫn riêng về BCC, không ghi vào TK 222. Khoản đầu tư đạt quyền kiểm soát ghi vào TK 221.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15; Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Thông tư 48/2019/TT-BTC – tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

