Thiên đường thuế và các biện pháp chống xói mòn cơ sở thuế

Thiên đường thuế là những quốc gia, vùng lãnh thổ áp thuế rất thấp hoặc bằng không, kết hợp với yêu cầu minh bạch thông tin hạn chế, khiến tập đoàn đa quốc gia có thể chuyển lợi nhuận đến đó để giảm nghĩa vụ thuế ở nơi thực sự kinh doanh. Để chống xói mòn cơ sở thuế, cộng đồng quốc tế triển khai chương trình BEPS và quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu 15%. Việt Nam áp dụng các biện pháp này qua quy định về giao dịch liên kết (Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP) và Nghị quyết 107/2023/QH15 về thuế tối thiểu toàn cầu.

Thiên đường thuế hoạt động như thế nào?

Lợi nhuận không bị “chuyển” bằng tiền mặt mà bằng cách sắp xếp hợp đồng giữa các công ty trong cùng tập đoàn. Các kỹ thuật phổ biến:

• Phí bản quyền, phí quản lý: công ty con tại nước có thuế cao trả phí sử dụng thương hiệu, công nghệ cho công ty ở thiên đường thuế, làm giảm lợi nhuận chịu thuế.
• Vay nội bộ: công ty con vay vốn của công ty liên kết với lãi suất cao; chi phí lãi vay được trừ ở nước thuế cao, thu nhập lãi phát sinh ở nơi thuế thấp.
• Định giá mua bán nội bộ: mua nguyên liệu giá cao, bán thành phẩm giá thấp qua công ty trung gian đặt ở thiên đường thuế.
• Công ty vỏ bọc: pháp nhân không có nhân sự, tài sản thực chất nhưng được ghi nhận phần lớn lợi nhuận.

Biện pháp quốc tế chống xói mòn cơ sở thuế

Chương trình BEPS

BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) do OECD và G20 khởi xướng, gồm nhiều hành động: chống lạm dụng hiệp định thuế, giới hạn chi phí lãi vay, củng cố quy tắc chuyển giá theo nguyên tắc giao dịch độc lập, yêu cầu báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) và trao đổi thông tin tự động giữa các cơ quan thuế.

Thuế tối thiểu toàn cầu (Trụ cột 2)

Tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR phải chịu thuế suất thực tế tối thiểu 15% tại mỗi quốc gia hoạt động. Khi lợi nhuận đặt ở thiên đường thuế chịu thuế thấp hơn, phần chênh lệch sẽ bị thu bổ sung ở nơi khác. Quy tắc này làm giảm đáng kể lợi ích của việc dịch chuyển lợi nhuận.

Việt Nam áp dụng các biện pháp nào?

Các biện pháp chống chuyển giá trong nước được phân tích tại bài biện pháp chống chuyển giá ở Việt Nam; cách xác định đối tượng và số thuế bổ sung tối thiểu xem thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam: ai phải nộp, cách tính.

Doanh nghiệp tại Việt Nam cần lưu ý gì?

• Rà soát giao dịch với bên liên kết ở nước, vùng lãnh thổ có thuế suất thấp: phí bản quyền, phí dịch vụ nội bộ, vay nội bộ.
• Chuẩn bị hồ sơ chứng minh lợi ích thực tế của dịch vụ nhận từ công ty mẹ hoặc công ty liên kết.
• Đánh giá tác động thuế tối thiểu toàn cầu nếu thuộc tập đoàn quy mô lớn; xem thêm tác động của thuế tối thiểu toàn cầu đến doanh nghiệp FDI.

Câu hỏi thường gặp

Đặt công ty ở thiên đường thuế có vi phạm pháp luật Việt Nam không?

Việc thành lập công ty ở nước ngoài không tự nó là vi phạm. Vi phạm phát sinh khi giao dịch với công ty đó không theo nguyên tắc giao dịch độc lập, làm giảm nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ có chịu ảnh hưởng không?

Thuế tối thiểu toàn cầu chỉ áp dụng cho tập đoàn quy mô lớn, nhưng quy định giao dịch liên kết áp dụng cho mọi doanh nghiệp có bên liên kết.

Nguồn tham khảo: Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP; Nghị quyết 107/2023/QH15; Nghị định 236/2025/NĐ-CP; Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15; Nghị định 125/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP. Tra cứu tại vbpl.vn.