Với doanh nghiệp FDI thuộc tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR, tác động lớn nhất của thuế tối thiểu toàn cầu là ưu đãi thuế TNDN tại Việt Nam không còn giúp giảm tổng nghĩa vụ thuế của tập đoàn: nếu thuế suất thực tế dưới 15%, phần chênh lệch vẫn phải nộp. Nhờ Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP, phần thuế bổ sung này được thu tại Việt Nam thay vì ở nước của công ty mẹ. Doanh nghiệp FDI cần đánh giá lại giá trị ưu đãi, dòng tiền, cấu trúc giao dịch nội bộ và năng lực tuân thủ.
Ưu đãi thuế bị “trung hòa” như thế nào?
Nhiều dự án FDI tại Việt Nam được hưởng thuế suất ưu đãi, miễn thuế, giảm thuế trong nhiều năm. Khi thuế suất thực tế tính theo quy tắc toàn cầu thấp hơn 15%, tập đoàn phải nộp thuế bổ sung. Kết quả:
- Ưu đãi miễn, giảm thuế TNDN trên giấy vẫn còn, nhưng lợi ích kinh tế ròng với tập đoàn bị thu hẹp hoặc mất đi.
- Nếu Việt Nam không thu, quốc gia của công ty mẹ sẽ thu theo quy tắc tổng hợp thu nhập (IIR). Thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) giúp Việt Nam giữ quyền thu trước.
- Các ưu đãi gắn với chi phí thực (như hỗ trợ đầu tư trực tiếp cho nghiên cứu phát triển, đào tạo) được nhiều nước dùng thay thế; Việt Nam cũng đã có cơ chế hỗ trợ đầu tư theo hướng này. Doanh nghiệp nên theo dõi điều kiện cụ thể để đánh giá khả năng tiếp cận.
Cách xác định đối tượng và tính thuế bổ sung được trình bày tại bài thuế tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam: ai phải nộp, cách tính; bài này tập trung vào tác động kinh doanh.
Tác động theo từng nhóm doanh nghiệp FDI
| Nhóm | Mức độ tác động | Lý do |
|---|---|---|
| Dự án lớn đang hưởng miễn, giảm thuế | Cao | Thuế suất thực tế thấp hơn nhiều so với 15% |
| Doanh nghiệp đã hết ưu đãi, nộp thuế suất 20% | Thấp | Thuế suất thực tế thường trên 15%, nhưng vẫn phải đánh giá do điều chỉnh theo quy tắc toàn cầu |
| Doanh nghiệp FDI thuộc tập đoàn dưới ngưỡng 750 triệu EUR | Không áp dụng | Chỉ chịu quy định thuế TNDN và giao dịch liên kết thông thường |
| Doanh nghiệp có nhiều giao dịch nội bộ | Trung bình – cao | Cơ cấu giá, phí dịch vụ ảnh hưởng thuế suất thực tế tại từng nước |
Năm vấn đề doanh nghiệp FDI cần xử lý
- Dòng tiền: thuế bổ sung là khoản chi mới; cần đưa vào kế hoạch tài chính và đàm phán với công ty mẹ về phân bổ chi phí.
- Dữ liệu: tính thuế suất thực tế đòi hỏi số liệu theo chuẩn mực kế toán của báo cáo hợp nhất, khác với sổ sách theo chế độ kế toán Việt Nam; cần quy trình đối chiếu.
- Giao dịch liên kết: điều chỉnh giá chuyển nhượng nội bộ làm thay đổi thuế suất thực tế ở các nước; phải tuân thủ đồng thời Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP). Thực trạng và giải pháp tại doanh nghiệp FDI xem chuyển giá trong doanh nghiệp FDI.
- Kế hoạch đầu tư mới: quyết định mở rộng tại Việt Nam nên dựa trên tổng chi phí sau thuế toàn cầu, không chỉ dựa trên ưu đãi TNDN.
- Tuân thủ: lập tờ khai, báo cáo thông tin theo Nghị định 236/2025; giai đoạn đầu có cơ chế chuyển tiếp, miễn phạt nhưng không nên trì hoãn chuẩn bị.
Bối cảnh rộng hơn
Thuế tối thiểu toàn cầu là một phần của nỗ lực quốc tế hạn chế dịch chuyển lợi nhuận sang nơi thuế thấp. Về lý do ra đời và các biện pháp chống xói mòn cơ sở thuế khác, xem thiên đường thuế và các biện pháp chống xói mòn cơ sở thuế.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp FDI có nên từ bỏ ưu đãi thuế TNDN?
Không cần. Ưu đãi vẫn áp dụng theo luật Việt Nam; thuế bổ sung được tính riêng. Điều cần làm là đánh giá lại lợi ích ròng của ưu đãi.
Ai chịu trách nhiệm kê khai thuế bổ sung tại Việt Nam?
Đơn vị thành viên tại Việt Nam thực hiện theo hướng dẫn của Nghị định 236/2025, có thể chỉ định một đơn vị đại diện kê khai trong một số trường hợp; cần đối chiếu điều kiện cụ thể.
Nguồn tham khảo: Nghị quyết 107/2023/QH15; Nghị định 236/2025/NĐ-CP; Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15; Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ rà soát rủi ro thuế và chuyển giá. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
