Trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho: điều kiện, cách tính

Doanh nghiệp trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho khi giá gốc của hàng tồn kho cao hơn giá trị thuần có thể thực hiện được tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm; mức trích bằng số lượng tồn kho nhân với phần chênh lệch đó. Theo Thông tư 48/2019/TT-BTC (áp dụng đến hết 31/12/2026), hàng tồn kho phải có chứng từ hợp pháp chứng minh giá vốn và thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Việc tính phải làm theo từng mặt hàng, không bù trừ lãi lỗ giữa các mặt hàng.

Đối tượng và điều kiện trích lập

Hàng tồn kho được xem xét trích lập gồm nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hóa, thành phẩm, hàng mua đang đi đường, hàng gửi đi bán và hàng trong kho bảo thuế. Điều kiện:

• Có hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc bằng chứng hợp lý khác chứng minh giá vốn.
• Thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm.
• Giá gốc ghi sổ cao hơn giá trị thuần có thể thực hiện được.

Công thức tính

Mức trích lập = Lượng hàng tồn kho thực tế × (Giá gốc trên sổ kế toán − Giá trị thuần có thể thực hiện được)

Trong đó, giá trị thuần có thể thực hiện được bằng giá bán ước tính trong điều kiện kinh doanh bình thường, trừ chi phí ước tính để hoàn thành sản phẩm và chi phí ước tính cần thiết cho việc bán. Căn cứ ước tính có thể là bảng giá bán, hợp đồng đã ký, báo giá thị trường, biên bản đánh giá chất lượng hàng.

Lưu ý với nguyên vật liệu

Nguyên vật liệu dự trữ để sản xuất không phải trích lập nếu thành phẩm tạo ra từ chúng vẫn bán được bằng hoặc cao hơn giá thành, kể cả khi giá thị trường của nguyên vật liệu giảm, theo nguyên tắc của chuẩn mực kế toán về hàng tồn kho.

Hạch toán trích lập và hoàn nhập

• Số phải trích năm nay lớn hơn số dư dự phòng: trích thêm phần chênh lệch vào giá vốn hàng bán.
• Số phải trích nhỏ hơn số dư: hoàn nhập phần chênh lệch, ghi giảm giá vốn hàng bán.
• Từ năm 2026, tài khoản và cách trình bày thực hiện theo chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng (Thông tư 99/2025/TT-BTC hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC).

Xử lý hàng tồn kho hư hỏng, hết hạn, mất phẩm chất

1. Thành lập hội đồng kiểm kê, đánh giá; thẩm quyền quyết định xử lý theo điều lệ và quy chế tài chính.
2. Hồ sơ: biên bản kiểm kê, biên bản đánh giá chất lượng, danh mục hàng hư hỏng, quyết định xử lý, chứng từ thanh lý, tiêu hủy (nếu có).
3. Bù đắp tổn thất: giá trị tổn thất sau khi trừ phần bồi thường của tổ chức, cá nhân có trách nhiệm được bù đắp bằng dự phòng đã trích; phần thiếu ghi vào giá vốn hàng bán.

Những điểm khác nhau giữa Thông tư 48/2019 và quy định cũ, cùng thời hạn áp dụng, xem tại bài Thông tư 48/2019 về trích lập dự phòng. Dự phòng với khoản công nợ xem bài trích lập dự phòng phải thu khó đòi.

Câu hỏi thường gặp

Có được trích dự phòng cho hàng đang gửi bán ở đại lý không?

Có. Thông tư 48/2019 đã mở rộng đối tượng sang hàng gửi đi bán, hàng mua đang đi đường và hàng trong kho bảo thuế, miễn là còn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp.

Có được trích dự phòng chung cho cả nhóm hàng không?

Không. Mức trích tính riêng cho từng mặt hàng; không lấy mặt hàng có lãi bù cho mặt hàng bị giảm giá.

Nguồn tham khảo: Thông tư 48/2019/TT-BTC sửa đổi bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC; Quyết định 1760/QĐ-BTC; Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 – Hàng tồn kho; Thông tư 99/2025/TT-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.