Thách thức trong chống chuyển giá tại Việt Nam và hướng hoàn thiện

Chống chuyển giá tại Việt Nam vẫn gặp ba thách thức lớn: thiếu dữ liệu so sánh độc lập đáng tin cậy, khó định giá giao dịch vô hình và dịch vụ nội bộ tập đoàn, và năng lực phân tích còn chênh lệch giữa cơ quan thuế với các tập đoàn đa quốc gia. Khung pháp lý đã được hoàn thiện đáng kể qua Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP) và quy định thuế tối thiểu toàn cầu, nhưng hiệu quả thực thi phụ thuộc vào dữ liệu, cơ chế thỏa thuận trước về giá và hợp tác quốc tế.

Khung pháp lý hiện hành đã giải quyết được gì

So với giai đoạn trước, quy định về giao dịch liên kết đã tiến gần chuẩn mực quốc tế theo hướng dẫn của OECD:

• Doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải kê khai thông tin, lập hồ sơ xác định giá ba cấp (hồ sơ quốc gia, hồ sơ toàn cầu, báo cáo lợi nhuận liên quốc gia) trừ trường hợp được miễn.
• Chi phí lãi vay được trừ bị giới hạn 30% EBITDA; phần vượt được chuyển sang tối đa 5 năm.
• Nghị định 20/2025/NĐ-CP làm rõ tổ chức tín dụng không là bên liên kết nếu không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn, áp dụng từ kỳ tính thuế 2024.
• Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu 15% cho tập đoàn có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR, hạn chế động cơ dịch chuyển lợi nhuận sang nơi thuế suất thấp.

Những thách thức còn tồn tại

1. Dữ liệu so sánh

Phương pháp so sánh cần các doanh nghiệp độc lập có chức năng, rủi ro tương đồng. Dữ liệu tài chính công khai của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế, nên cả cơ quan thuế lẫn doanh nghiệp thường dùng cơ sở dữ liệu khu vực. Việc điều chỉnh khác biệt về thị trường, quy mô dễ dẫn đến tranh luận khi xác định khoảng giá chuẩn.

2. Tài sản vô hình và dịch vụ nội bộ

Phí bản quyền, phí quản lý, phí hỗ trợ kỹ thuật giữa công ty con và công ty mẹ là vùng khó chứng minh nhất: lợi ích thực tế của dịch vụ, chi phí phân bổ và giá trị thương hiệu đều mang tính ước tính. Đây cũng là kênh được nêu nhiều trong các phân tích về thủ đoạn chuyển giá thường gặp.

3. Lỗ kéo dài và mô hình kinh doanh phức tạp

Một doanh nghiệp lỗ nhiều năm vẫn mở rộng sản xuất có thể có lý do thương mại thật (giai đoạn đầu tư, chiến lược giá). Phân biệt lỗ do kinh doanh và lỗ do định giá chuyển giao đòi hỏi phân tích chức năng sâu, tốn thời gian.

4. Năng lực và nguồn lực

Thanh tra giao dịch liên kết cần đội ngũ am hiểu kinh tế học, ngành nghề và thuế quốc tế. Sau sắp xếp bộ máy năm 2025 (Cục Thuế thay Tổng cục Thuế, 34 Thuế tỉnh, thành phố), việc tập trung chuyên môn đang được củng cố nhưng vẫn cần thời gian.

5. Cơ chế APA còn ít được sử dụng

Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá giúp giảm tranh chấp, nhưng thủ tục dài và yêu cầu hồ sơ cao khiến số lượng thỏa thuận còn khiêm tốn. Xem thêm APA là gì.

Hướng hoàn thiện

1. Xây dựng cơ sở dữ liệu so sánh nội địa, khai thác dữ liệu hóa đơn điện tử, hải quan và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
2. Đẩy mạnh trao đổi thông tin thuế tự động và trao đổi theo yêu cầu với các nước có hiệp định.
3. Rút ngắn, đơn giản hóa quy trình APA; công bố hướng dẫn thực tiễn cho dịch vụ nội bộ tập đoàn.
4. Quản lý theo rủi ro: tập trung nguồn lực vào nhóm doanh nghiệp có chỉ số bất thường thay vì kiểm tra dàn trải, phù hợp định hướng của Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15.
5. Phối hợp chính sách thuế tối thiểu toàn cầu với chính sách ưu đãi đầu tư để thu hút đầu tư chất lượng.

Hàm ý cho doanh nghiệp

Khi cơ quan thuế có dữ liệu tốt hơn, khoảng trống để “giải thích sau” sẽ thu hẹp. Doanh nghiệp có giao dịch liên kết nên lập hồ sơ xác định giá đồng thời với quyết toán, lưu bằng chứng lợi ích của dịch vụ nội bộ và đánh giá trước tác động của thuế tối thiểu toàn cầu. Bức tranh tổng thể và giải pháp cho khối FDI được trình bày tại chuyển giá trong doanh nghiệp FDI: thực trạng và giải pháp.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp trong nước có chịu quy định về giao dịch liên kết không?

Có. Nghị định 132/2020/NĐ-CP áp dụng cho mọi doanh nghiệp có giao dịch với bên liên kết, kể cả các bên đều ở Việt Nam, không chỉ doanh nghiệp FDI.

Thuế tối thiểu toàn cầu có thay thế quy định chống chuyển giá không?

Không. Hai cơ chế bổ trợ nhau: quy định giao dịch liên kết xác định lợi nhuận đúng tại từng nước, còn thuế tối thiểu toàn cầu bảo đảm mức thuế suất thực tế tối thiểu của tập đoàn.

Nguồn tham khảo: Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP; Nghị quyết 107/2023/QH15; Nghị định 236/2025/NĐ-CP; Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15. Tra cứu tại vbpl.vn.