Kiểm toán tự nguyện mang lại cho doanh nghiệp không thuộc diện bắt buộc ba lợi ích chính: số liệu đáng tin cậy để vay vốn, gọi vốn; phát hiện sớm sai sót kế toán và rủi ro thuế; và nền tảng sẵn sàng cho M&A, niêm yết hoặc chuyển đổi chế độ kế toán. Đổi lại, khi đã ký hợp đồng kiểm toán, doanh nghiệp có nghĩa vụ phối hợp như mọi đơn vị được kiểm toán: cung cấp đủ tài liệu, không cản trở, không thông đồng làm sai lệch kết quả. Bài viết đi theo góc nhìn của từng bên sử dụng báo cáo để doanh nghiệp tự đánh giá lợi ích thực tế.
Lợi ích của kiểm toán tự nguyện theo từng bên sử dụng
| Bên sử dụng | Lợi ích cụ thể |
|---|---|
| Chủ sở hữu, hội đồng thành viên | Kiểm soát ban điều hành thuê ngoài; biết lợi nhuận thực để quyết định chia lợi nhuận, tái đầu tư |
| Ngân hàng | Hồ sơ vay vốn thuyết phục hơn; nhiều ngân hàng yêu cầu báo cáo đã kiểm toán với khoản vay lớn |
| Nhà đầu tư, bên mua (M&A) | Giảm thời gian thẩm định, giảm khoảng cách định giá do số liệu được bảo đảm |
| Ban giám đốc | Thư quản lý chỉ ra điểm yếu kiểm soát nội bộ, sai sót hạch toán cần sửa |
| Đối tác lớn, nhà thầu | Đáp ứng điều kiện năng lực tài chính khi đấu thầu, ký hợp đồng |
Phân tích “có nên hay không” và thời điểm phù hợp để kiểm toán tự nguyện có tại bài kiểm toán tự nguyện: có nên hay không.
Lợi ích trong bối cảnh quy định 2025–2026
- Chuyển đổi chế độ kế toán: từ 01/01/2026 Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC; kiểm toán năm chuyển đổi giúp phát hiện sai sót khi chuyển số dư sang hệ thống tài khoản mới.
- Thuế TNDN theo luật mới: Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 áp dụng từ kỳ tính thuế 2025 với thuế suất 15%/17%/20% theo doanh thu và nhiều thay đổi về chi phí được trừ. Kiểm toán giúp rà lại cách xác định doanh thu, chi phí trước khi quyết toán.
- Khai bổ sung có lợi hơn: sai sót tự phát hiện và khai bổ sung trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra thì không bị phạt hành vi khai sai (chỉ nộp tiền chậm nộp 0,03%/ngày). Kiểm toán là một cách tự phát hiện sớm. Về mục đích này, xem thêm bài kiểm toán báo cáo tài chính vì mục đích thuế.
Nghĩa vụ của doanh nghiệp khi được kiểm toán
Dù kiểm toán bắt buộc hay tự nguyện, doanh nghiệp được kiểm toán phải tuân thủ Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15). Các hành vi sau bị xử phạt theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP):
- Từ chối cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết theo yêu cầu của kiểm toán viên.
- Mua chuộc, thông đồng, đe dọa thành viên đoàn kiểm toán nhằm làm sai lệch tài liệu, báo cáo.
- Che giấu vi phạm pháp luật về tài chính, kế toán; cản trở, hạn chế phạm vi kiểm toán.
- Thuê doanh nghiệp kiểm toán không đủ điều kiện hoặc thuộc trường hợp không được kiểm toán đơn vị mình.
- Không giải trình (hoặc giải trình không đầy đủ) các nội dung ngoại trừ khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Mức phạt cụ thể từng hành vi doanh nghiệp nên tra cứu văn bản hợp nhất của Nghị định 41/2018.
Làm thế nào để kiểm toán tự nguyện thực sự có ích?
- Xác định rõ mục đích (vay vốn, M&A, quản trị) để chọn phạm vi: kiểm toán toàn bộ báo cáo, soát xét hay thủ tục thỏa thuận trước.
- Ký hợp đồng trước khi kết thúc năm để kiểm toán viên tham gia chứng kiến kiểm kê.
- Chuẩn bị hồ sơ theo danh mục tại bài những điều cần biết về kiểm toán cho doanh nghiệp.
- Thực hiện các khuyến nghị trong thư quản lý trước kỳ kiểm toán năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo kiểm toán tự nguyện có giá trị như kiểm toán bắt buộc không?
Có. Báo cáo kiểm toán được lập theo cùng chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, không phân biệt kiểm toán bắt buộc hay tự nguyện.
Kiểm toán tự nguyện có phải nộp báo cáo kiểm toán cho cơ quan thuế không?
Doanh nghiệp không thuộc diện bắt buộc thì không bắt buộc nộp kèm; tuy nhiên nên lưu hồ sơ để giải trình khi cần.
Có thể kiểm toán tự nguyện cho nhiều năm trước không?
Có thể, nhưng một số thủ tục như chứng kiến kiểm kê sẽ phải thay thế bằng thủ tục khác, có thể ảnh hưởng đến ý kiến kiểm toán.
Nguồn tham khảo: Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15); Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP); Thông tư 99/2025/TT-BTC; Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15; Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP). Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
