Kiểm toán độc lập là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán kiểm tra và đưa ra ý kiến độc lập về báo cáo tài chính hoặc các thông tin khác của doanh nghiệp theo hợp đồng. Một số doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm theo Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15) và Nghị định 17/2012/NĐ-CP; các doanh nghiệp còn lại có thể kiểm toán tự nguyện. Bài viết tóm tắt những điều doanh nghiệp cần nắm trước khi làm việc với đơn vị kiểm toán.
Kiểm toán độc lập gồm những loại nào?
- Kiểm toán báo cáo tài chính: phổ biến nhất, kiểm tra báo cáo năm có trình bày trung thực, hợp lý theo chuẩn mực và chế độ kế toán hay không.
- Kiểm toán báo cáo quyết toán dự án hoàn thành: với dự án sử dụng vốn nhà nước hoặc theo yêu cầu của chủ đầu tư.
- Kiểm toán tuân thủ: đánh giá việc chấp hành pháp luật, quy chế, hợp đồng (xem bài kiểm toán tuân thủ là gì).
- Kiểm toán hoạt động, soát xét thông tin tài chính, thủ tục thỏa thuận trước: theo nhu cầu cụ thể.
Doanh nghiệp nào bắt buộc phải kiểm toán?
Theo Luật Kiểm toán độc lập và Nghị định 17/2012/NĐ-CP, các nhóm thường gặp gồm:
| Nhóm | Ví dụ |
|---|---|
| Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài | Công ty 100% vốn nước ngoài, liên doanh |
| Tổ chức tài chính | Tổ chức tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng 32/2024/QH15, doanh nghiệp bảo hiểm, môi giới bảo hiểm |
| Thị trường chứng khoán | Công ty đại chúng, tổ chức phát hành, tổ chức kinh doanh chứng khoán |
| Khu vực nhà nước | Doanh nghiệp nhà nước và một số doanh nghiệp có vốn nhà nước theo tỷ lệ quy định |
| Trường hợp khác | Theo quy định của luật chuyên ngành hoặc yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền |
Danh sách chi tiết và tỷ lệ sở hữu cụ thể cần đối chiếu nguyên văn Nghị định 17/2012/NĐ-CP. Doanh nghiệp thuộc diện bắt buộc mà không kiểm toán sẽ bị xử phạt và báo cáo tài chính nộp cơ quan nhà nước không được chấp nhận; mức phạt xem bài không kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc bị phạt bao nhiêu.
Hợp đồng kiểm toán cần có gì?
- Thông tin các bên, người đại diện.
- Mục đích, phạm vi, nội dung dịch vụ và thời hạn thực hiện.
- Quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi bên (ví dụ: doanh nghiệp cung cấp đầy đủ tài liệu, thư giải trình).
- Hình thức báo cáo kiểm toán, thư quản lý.
- Phí dịch vụ và chi phí khác.
Với kiểm toán bắt buộc, hợp đồng phải được ký trong thời hạn luật định trước ngày kết thúc kỳ kế toán năm; ký chậm hoặc ký sau khi đã kiểm toán đều là hành vi bị xử phạt theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP).
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho cuộc kiểm toán?
- Báo cáo tài chính lập theo đúng chế độ kế toán đang áp dụng: Thông tư 99/2025/TT-BTC (từ 01/01/2026) hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC.
- Biên bản kiểm kê quỹ, hàng tồn kho, tài sản cố định tại ngày kết thúc năm tài chính.
- Biên bản đối chiếu công nợ, xác nhận số dư ngân hàng.
- Hợp đồng kinh tế lớn, hồ sơ thuế, quyết toán thuế, biên bản thanh tra (nếu có).
- Bố trí đầu mối làm việc, trả lời câu hỏi và cung cấp chứng từ kịp thời.
Báo cáo kiểm toán được sử dụng để làm gì?
Báo cáo kiểm toán giúp cổ đông, nhà đầu tư, ngân hàng đánh giá độ tin cậy của số liệu; giúp cơ quan nhà nước quản lý theo chức năng; và giúp chính doanh nghiệp phát hiện, sửa sai sót, điểm yếu kiểm soát qua thư quản lý. Doanh nghiệp không thuộc diện bắt buộc vẫn có thể cân nhắc lợi ích của kiểm toán tự nguyện.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ trong nước có phải kiểm toán không?
Thông thường không bắt buộc, trừ khi thuộc các nhóm theo luật (có vốn nước ngoài, công ty đại chúng, vốn nhà nước…) hoặc ngân hàng, đối tác yêu cầu.
Báo cáo kiểm toán có thay được quyết toán thuế không?
Không. Kiểm toán báo cáo tài chính và quyết toán thuế là hai việc độc lập; cơ quan thuế vẫn có quyền kiểm tra, thanh tra.
Doanh nghiệp được tự chọn công ty kiểm toán không?
Được, nhưng phải chọn doanh nghiệp kiểm toán đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán và không thuộc trường hợp bị cấm kiểm toán đơn vị mình.
Nguồn tham khảo: Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15); Nghị định 17/2012/NĐ-CP; Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP); Luật Các tổ chức tín dụng 32/2024/QH15; Thông tư 99/2025/TT-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
