22 tháng 11, 2025 Tin tức

Thuyết minh hàng tồn kho trên báo cáo tài chính phải nêu chính sách kế toán áp dụng (giá gốc, phương pháp tính giá xuất kho, phương pháp lập dự phòng) và bảng chi tiết giá gốc, dự phòng theo từng loại hàng tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ. Yêu cầu này xuất phát từ Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02) và mẫu thuyết minh của chế độ kế toán doanh nghiệp, từ năm 2026 là Thông tư 99/2025/TT-BTC. Bài viết hướng dẫn cách lập phần thuyết minh và những điểm kiểm toán viên thường kiểm tra.

Thuyết minh hàng tồn kho trên báo cáo tài chính

Căn cứ trình bày hàng tồn kho năm 2026

  • VAS 02 – Hàng tồn kho: hàng tồn kho được tính theo giá gốc; khi giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc thì tính theo giá trị thuần có thể thực hiện được.
  • Thông tư 99/2025/TT-BTC (hiệu lực 01/01/2026, thay Thông tư 200/2014): quy định tài khoản và mẫu báo cáo. “Bảng cân đối kế toán” đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính”; TK 155 đổi tên thành “Sản phẩm”. Theo các bài tổng hợp, TK 611 và 631 (dùng cho phương pháp kiểm kê định kỳ) bị bỏ – doanh nghiệp đang dùng phương pháp này nên đối chiếu phụ lục Thông tư 99 để điều chỉnh.
  • Thông tư 133/2016/TT-BTC: vẫn áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa không chọn Thông tư 99.
  • Thông tư 48/2019/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 24/2022): trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho, tiếp tục áp dụng nhưng không quá 31/12/2026.

Nội dung bắt buộc trong thuyết minh hàng tồn kho

Phần chính sách kế toán

  1. Nguyên tắc ghi nhận hàng tồn kho (giá gốc gồm chi phí mua, chi phí chế biến và chi phí liên quan trực tiếp khác).
  2. Phương pháp tính giá trị hàng tồn kho cuối kỳ: bình quân gia quyền, nhập trước – xuất trước hoặc thực tế đích danh.
  3. Phương pháp hạch toán hàng tồn kho.
  4. Phương pháp lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.

Phần chi tiết số liệu

Khoản mục Cuối kỳ: Giá gốc / Dự phòng Đầu kỳ: Giá gốc / Dự phòng
Hàng mua đang đi đường … …
Nguyên liệu, vật liệu … …
Công cụ, dụng cụ … …
Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang … …
Sản phẩm (thành phẩm) … …
Hàng hóa … …
Hàng gửi đi bán … …

Thông tin bổ sung

  • Giá trị hàng tồn kho ứ đọng, kém, mất phẩm chất không có khả năng tiêu thụ; nguyên nhân và hướng xử lý.
  • Giá trị hàng tồn kho dùng để thế chấp, cầm cố bảo đảm khoản vay.
  • Lý do trích lập thêm hoặc hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho trong kỳ.
  • Chi phí sản xuất dở dang dài hạn (vượt quá một chu kỳ kinh doanh) được trình bày tách khỏi hàng tồn kho ngắn hạn.

Kiểm toán viên kiểm tra gì ở khoản mục hàng tồn kho

Hàng tồn kho thường là khoản mục trọng yếu với doanh nghiệp sản xuất, thương mại. Chương trình kiểm toán hướng tới các cơ sở dẫn liệu: hiện hữu, quyền sở hữu, đầy đủ, đánh giá và trình bày. Các thủ tục chính gồm:

  1. Đối chiếu số dư đầu kỳ với báo cáo đã kiểm toán năm trước; đối chiếu số cuối kỳ giữa sổ cái, sổ chi tiết và báo cáo.
  2. Tham gia chứng kiến kiểm kê tại ngày kết thúc kỳ kế toán; với hàng gửi kho bên thứ ba thì gửi thư xác nhận.
  3. Kiểm tra tính nhất quán của phương pháp tính giá xuất kho và tính lại đơn giá một số mặt hàng.
  4. Kiểm tra chia cắt niên độ: phiếu nhập, xuất trước và sau ngày khóa sổ có ghi đúng kỳ không.
  5. So sánh giá bán sau ngày kết thúc kỳ với giá gốc để đánh giá nhu cầu trích dự phòng.

Sai sót thuyết minh thường gặp

  • Chỉ trình bày tổng giá trị, thiếu chi tiết dự phòng theo từng loại hàng.
  • Chính sách ghi “bình quân gia quyền” nhưng phần mềm tính theo phương pháp khác.
  • Không thuyết minh hàng tồn kho đang thế chấp ngân hàng dù hợp đồng vay có quy định.
  • Không tách chi phí dở dang dài hạn của dự án kéo dài trên 12 tháng.
  • Dùng tên chỉ tiêu, tài khoản cũ của Thông tư 200 sau khi đã chuyển sang Thông tư 99.

Bút toán nhập, xuất hàng hóa làm cơ sở cho số liệu thuyết minh được tổng hợp tại bài các nghiệp vụ kế toán thương mại thường gặp. Với khoản mục tiền, xem trình bày tiền và các khoản tương đương tiền.

Câu hỏi thường gặp

Dự phòng giảm giá hàng tồn kho trình bày ở đâu?

Dự phòng được trình bày là khoản ghi giảm (số âm) ngay dưới chỉ tiêu hàng tồn kho trên Báo cáo tình hình tài chính, đồng thời chi tiết theo loại hàng trong thuyết minh.

Có được thay đổi phương pháp tính giá xuất kho giữa năm không?

Phương pháp phải áp dụng nhất quán. Khi thay đổi vì lý do hợp lý, doanh nghiệp xử lý như thay đổi chính sách kế toán và thuyết minh rõ ảnh hưởng.

Nguồn tham khảo: Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 – Hàng tồn kho; Thông tư 99/2025/TT-BTC; Thông tư 133/2016/TT-BTC; Thông tư 48/2019/TT-BTC sửa đổi bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.

Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

Bài viết này hữu ích như thế nào?

Bấm vào một ngôi sao để đánh giá nó!

0 0 đánh giá
Article Rating
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Comments
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x