22 tháng 11, 2025 Tin tức

Tài khoản 138 – Phải thu khác là tài khoản dùng để phản ánh các khoản phải thu ngoài phạm vi phải thu khách hàng (TK 131), thuế GTGT được khấu trừ (TK 133) và phải thu nội bộ (TK 136), cùng tình hình thanh toán các khoản đó. Tài khoản thuộc loại 1 trong hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026. Các nội dung điển hình là tài sản thiếu chờ xử lý, thuế TTĐB hàng nhập khẩu được khấu trừ, cổ tức và lãi được chia, tiền bồi thường, các khoản chi hộ.

Thay đổi so với Thông tư 200

  • Bỏ TK 1385 – Phải thu về cổ phần hóa: TT 99 thay thế TT 200 trừ phần liên quan đến cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, nên danh mục tài khoản mới không còn 1385.
  • Thêm TK 1383 – Thuế TTĐB của hàng nhập khẩu: theo dõi riêng số thuế TTĐB khâu nhập khẩu được khấu trừ hoặc được hoàn.
  • TK 1381 và TK 1388 giữ nguyên số hiệu, tên; nội dung 1388 được mô tả là các khoản phải thu ngoài phạm vi 1381, 1383.

Nguyên tắc kế toán tài khoản 138

  • Khi phát hiện thiếu tài sản, doanh nghiệp phải tìm nguyên nhân và người chịu trách nhiệm. Chỉ ghi vào TK 1381 tài sản thiếu chưa rõ nguyên nhân, đang chờ xử lý; đã có quyết định xử lý trong kỳ thì ghi thẳng vào tài khoản liên quan.
  • Khi lập báo cáo tài chính, nếu không có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu hồi tài sản thiếu chờ xử lý, phải ghi nhận vào chi phí và thuyết minh.
  • Cổ tức, lợi nhuận được chia ghi nhận phải thu khi doanh nghiệp có quyền nhận theo nghị quyết, quyết định chia của bên được đầu tư.
  • Cho mượn tài sản phi tiền tệ (vật tư, hàng hóa) có thỏa thuận hoàn trả ghi vào 1388; cho vay bằng tiền theo khế ước thì ghi vào TK 1283 hoặc 1288, không ghi 138.
  • Theo dõi chi tiết theo từng đối tượng, từng nội dung; khoản phải thu gốc ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá cuối kỳ theo hướng dẫn của TK 413.
  • Phân loại ngắn hạn, dài hạn theo thời hạn thu hồi còn lại khi lập báo cáo tài chính; khoản khó đòi được trích dự phòng qua TK 2293.

Kết cấu và nội dung phản ánh

Bên Nợ Bên Có
Giá trị tài sản thiếu chờ xử lý; phải thu về tài sản thiếu đã rõ nguyên nhân; thuế TTĐB nhập khẩu được khấu trừ, được hoàn; phải thu cổ tức, lợi nhuận, tiền lãi, bồi thường; các khoản chi hộ; chênh lệch tăng khi đánh giá lại khoản phải thu ngoại tệ. Kết chuyển tài sản thiếu theo quyết định xử lý; thuế TTĐB nhập khẩu đã khấu trừ, đã hoàn; số đã thu; xóa sổ, bán khoản phải thu; chênh lệch giảm khi đánh giá lại.
Số dư bên Nợ: các khoản phải thu khác chưa thu được. (Có thể có số dư Có phản ánh số đã thu nhiều hơn số phải thu – trình bày theo từng đối tượng.)

Tài khoản 138 có 3 tài khoản cấp 2:

Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp

  • Hàng tồn kho thiếu chưa rõ nguyên nhân: Nợ TK 1381 / Có TK 152, 153, 155, 156.
  • TSCĐ thiếu chưa rõ nguyên nhân: Nợ TK 1381 (giá trị còn lại); Nợ TK 214 / Có TK 211.
  • Xử lý tài sản thiếu: Nợ TK 1388, 334 (bắt bồi thường), Nợ TK 632 (hao hụt sau khi trừ bồi thường), Nợ TK 811 / Có TK 1381.
  • Thuế TTĐB nhập khẩu được khấu trừ: Nợ TK 1383 / Có TK 3332; khi khấu trừ: Nợ TK 3332 / Có TK 1383.
  • Cổ tức, lợi nhuận được chia: Nợ TK 1388 / Có TK 515.
  • Chi hộ bên thứ ba, cho mượn vật tư: Nợ TK 1388 / Có TK 111, 112, 152, 156.
  • Thu tiền: Nợ TK 111, 112 / Có TK 1388; trừ lương: Nợ TK 334 / Có TK 1388.
  • Khoản không thu hồi được, đã trích dự phòng: Nợ TK 2293, 642 / Có TK 1388.

Ví dụ

Kiểm kê cuối năm 2026, Công ty M phát hiện thiếu hàng hóa trị giá 50 triệu đồng, chưa rõ nguyên nhân: Nợ TK 1381: 50.000.000 / Có TK 156: 50.000.000.

Hội đồng xử lý quyết định thủ kho bồi thường 20 triệu đồng trừ dần vào lương, phần còn lại tính vào giá vốn: Nợ TK 334: 20.000.000; Nợ TK 632: 30.000.000 / Có TK 1381: 50.000.000.

Cũng trong năm, công ty được công ty liên kết công bố chia cổ tức bằng tiền 80 triệu đồng, chưa nhận: Nợ TK 1388: 80.000.000 / Có TK 515: 80.000.000. Khi nhận tiền: Nợ TK 112 / Có TK 1388: 80.000.000.

Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán

  • Tài sản thiếu tính vào chi phí cần có biên bản kiểm kê, quyết định xử lý và hồ sơ xác định trách nhiệm; phần được bồi thường không được tính vào chi phí được trừ.
  • Số dư 1388 tồn lâu năm (tạm chi, chi hộ chưa quyết toán) là điểm kiểm toán viên thường yêu cầu giải trình, đánh giá khả năng thu hồi.
  • Gửi thư xác nhận số dư với các đối tượng lớn; đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối năm.
  • Khoản cho cá nhân, tổ chức mượn tiền không lãi cần xem xét phân loại sang TK 128 và rủi ro về giao dịch liên kết.

Câu hỏi thường gặp

TK 1385 cũ còn số dư thì xử lý thế nào?

Doanh nghiệp nhà nước đang cổ phần hóa thực hiện theo quy định riêng về cổ phần hóa (phần TT 200 còn hiệu lực). Doanh nghiệp khác chuyển số dư sang tài khoản phù hợp với bản chất khoản phải thu khi chuyển đổi sang TT 99.

Tạm ứng cho nhân viên ghi 138 hay 141?

Tạm ứng để thực hiện công việc của doanh nghiệp ghi TK 141 – Tạm ứng; khoản người lao động mượn cho việc riêng hoặc phải bồi thường ghi TK 1388.

Ký quỹ, ký cược có ghi vào 138?

Không. Ký quỹ, ký cược ghi vào TK 244.

Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Thông tư 200/2014/TT-BTC (đối chiếu); Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15) – tra cứu tại vbpl.vn.

Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.

Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

Bài viết này hữu ích như thế nào?

Bấm vào một ngôi sao để đánh giá nó!

0 0 đánh giá
Article Rating
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Comments
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x