Xác định giá tính thuế trong giao dịch liên kết: nguyên tắc và rủi ro

Giá tính thuế trong giao dịch liên kết phải được xác định theo nguyên tắc giao dịch độc lập: giá, tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp phải tương đương với các bên độc lập trong điều kiện so sánh được. Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP), doanh nghiệp tự xác định và kê khai, nếu kết quả nằm ngoài khoảng giá trị chuẩn thì phải điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế; nếu không tự điều chỉnh, cơ quan thuế sẽ ấn định.

Bốn nguyên tắc nền tảng

1. Giao dịch độc lập: điều kiện giao dịch liên kết phải như giữa các bên không có quan hệ liên kết.
2. Bản chất quyết định hình thức: cơ quan thuế xem xét chức năng, tài sản, rủi ro thực tế, không chỉ căn cứ hợp đồng.
3. Không làm giảm nghĩa vụ thuế: việc xác định giá chỉ dẫn đến điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế hoặc giảm lỗ, không làm giảm số thuế phải nộp tại Việt Nam.
4. Sử dụng dữ liệu so sánh đáng tin cậy: ưu tiên dữ liệu giao dịch độc lập nội bộ, sau đó đến cơ sở dữ liệu thương mại.

Các phương pháp xác định giá

Doanh nghiệp chọn phương pháp phù hợp nhất với bản chất giao dịch và phải giải thích lý do lựa chọn trong hồ sơ xác định giá.

Khoảng giá trị chuẩn và cách điều chỉnh

Từ dữ liệu các đối tượng so sánh độc lập, doanh nghiệp xác định khoảng giá trị chuẩn từ bách phân vị thứ 35 đến bách phân vị thứ 75. Kết quả xử lý như sau:

• Giá hoặc tỷ suất của doanh nghiệp nằm trong khoảng: không phải điều chỉnh.
• Nằm ngoài khoảng theo hướng bất lợi cho nguồn thu (lợi nhuận thấp hơn, giá mua cao hơn): điều chỉnh về giá trị trung vị.
• Trường hợp có ít đối tượng so sánh, việc xác định khoảng thực hiện theo hướng dẫn riêng tại Nghị định 132/2020.

Cách trình bày kết quả này trên mẫu kê khai được hướng dẫn ở bài lập tờ khai giao dịch liên kết (Phụ lục I).

Những rủi ro thường gặp khi tự xác định giá

• Chọn đối tượng so sánh không tương đồng về chức năng, quy mô, thị trường; cơ quan thuế loại bỏ và tự xây dựng bộ so sánh khác.
• Dữ liệu so sánh cũ, không cập nhật cho năm tài chính đang kê khai.
• Phân tích chức năng sơ sài, mô tả doanh nghiệp là “đơn vị sản xuất đầy đủ” nhưng thực tế không tự quyết định giá bán, khách hàng.
• Không phân đoạn khi doanh nghiệp vừa có giao dịch liên kết vừa có giao dịch độc lập.
• Bỏ sót giao dịch như phí dịch vụ quản lý, bảo lãnh, khoản vay từ bên liên kết; chi phí lãi vay còn bị khống chế 30% EBITDA (xem bài khống chế lãi vay trong giao dịch liên kết).

Với giao dịch giá trị lớn, lặp lại nhiều năm, doanh nghiệp có thể đề nghị thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA) để được cơ quan thuế chấp thuận trước phương pháp áp dụng.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có được tự điều chỉnh giảm thu nhập chịu thuế không?

Không. Kết quả xác định giá giao dịch liên kết không được làm giảm thu nhập chịu thuế hay tăng số lỗ tại Việt Nam.

Phương pháp nào được cơ quan thuế ưu tiên?

Pháp luật không ưu tiên cố định một phương pháp; yêu cầu là chọn phương pháp phù hợp nhất với giao dịch và dữ liệu sẵn có. Trên thực tế, phương pháp so sánh lợi nhuận được dùng nhiều nhất.

Cơ sở dữ liệu so sánh nào được chấp nhận?

Doanh nghiệp được dùng cơ sở dữ liệu thương mại, dữ liệu công khai đáng tin cậy, nhưng phải trình bày rõ tiêu chí sàng lọc. Cơ quan thuế có thể dùng thêm cơ sở dữ liệu riêng của ngành thuế.

Nguồn tham khảo: Nghị định 132/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP; Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15; Nghị định 252/2026/NĐ-CP. Tra cứu tại vbpl.vn.

Cẩm nang liên quan: Tổng hợp nghĩa vụ, hồ sơ và quy định giao dịch liên kết tại Cẩm nang giao dịch liên kết và chuyển giá 2026.