Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (áp dụng từ 01/01/2026), các khoản phải thu phải được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng, kỳ hạn và nguyên tệ, phân loại đúng thành phải thu khách hàng, phải thu nội bộ hoặc phải thu khác, và được đánh giá khả năng thu hồi để trích lập dự phòng vào cuối kỳ. Các nguyên tắc này kế thừa Thông tư 200/2014/TT-BTC; điểm cần chú ý là hệ thống tài khoản, thuyết minh và căn cứ trích lập dự phòng trong năm 2026.
Phân loại các khoản phải thu
Việc phân loại dựa trên bản chất giao dịch và quan hệ giữa doanh nghiệp với đối tượng phải thu:
| Nhóm | Tài khoản thường dùng | Phát sinh từ |
|---|---|---|
| Phải thu khách hàng | TK 131 | Giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ, thanh lý tài sản với người mua độc lập (kể cả phải thu từ bán hàng xuất khẩu ủy thác) |
| Phải thu nội bộ | TK 136 | Giao dịch giữa đơn vị cấp trên và đơn vị cấp dưới hạch toán phụ thuộc không có tư cách pháp nhân |
| Phải thu khác | TK 138 | Khoản không mang tính thương mại: cho mượn, chi hộ, bồi thường, lãi và cổ tức được chia, tài sản thiếu chờ xử lý, vốn góp BCC… |
Khi áp dụng Thông tư 99/2025, kế toán đối chiếu số hiệu và tài khoản cấp 2 tại danh mục hệ thống tài khoản mới trước khi chuyển số dư. Khoản vốn góp theo hợp đồng hợp tác kinh doanh được ghi nhận là phải thu, xem bài kế toán hợp đồng BCC theo Thông tư 99/2025.
Nguyên tắc theo dõi chi tiết
- Theo đối tượng: mở sổ chi tiết cho từng khách hàng, đơn vị nội bộ, đối tượng phải thu khác; không bù trừ công nợ giữa các đối tượng khác nhau.
- Theo kỳ hạn: phân loại ngắn hạn (thu hồi trong 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh) và dài hạn khi lập báo cáo tài chính.
- Theo nguyên tệ: khoản phải thu bằng ngoại tệ theo dõi cả nguyên tệ và quy đổi; đánh giá lại số dư khoản mục tiền tệ cuối kỳ theo tỷ giá quy định.
- Bù trừ: chỉ bù trừ phải thu, phải trả của cùng một đối tượng khi có biên bản đối chiếu và thỏa thuận bù trừ.
- Đối chiếu: định kỳ, tối thiểu vào cuối năm, gửi thư xác nhận công nợ; số dư lớn hoặc kéo dài cần được giải trình.
Trích lập dự phòng phải thu khó đòi năm 2026
Dự phòng được lập khi khoản phải thu đã quá hạn thanh toán hoặc chưa đến hạn nhưng con nợ lâm vào tình trạng phá sản, giải thể, mất tích. Căn cứ để tính chi phí dự phòng được trừ khi tính thuế TNDN vẫn là Thông tư 48/2019/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC), tiếp tục được áp dụng theo Quyết định 1760/QĐ-BTC nhưng không quá 31/12/2026.
| Thời gian quá hạn | Mức trích tối đa |
|---|---|
| Từ 6 tháng đến dưới 1 năm | 30% giá trị khoản nợ |
| Từ 1 năm đến dưới 2 năm | 50% |
| Từ 2 năm đến dưới 3 năm | 70% |
| Từ 3 năm trở lên | 100% |
Hồ sơ cần có: hợp đồng, biên bản đối chiếu hoặc văn bản đòi nợ, chứng từ chứng minh quá hạn. Thiếu hồ sơ, chi phí dự phòng có thể bị loại khi quyết toán TNDN. Do văn bản về dự phòng chỉ còn hiệu lực đến hết năm 2026, doanh nghiệp cần theo dõi văn bản thay thế khi lập báo cáo năm 2027.
Sai sót thường gặp khi kiểm toán khoản phải thu
- Lấy số dư ròng của tài khoản phải thu khách hàng để trình bày, thay vì tách riêng số dư Có (người mua trả tiền trước) của từng khách hàng.
- Không đánh giá lại số dư ngoại tệ cuối năm.
- Ghi giảm doanh thu do chiết khấu, giảm giá nhưng chưa điều chỉnh công nợ tương ứng (xem các khoản giảm trừ doanh thu).
- Xóa nợ khó đòi khi chưa đủ hồ sơ và chưa theo dõi ngoài bảng sau khi xóa.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp dùng Thông tư 133 có phải chuyển sang Thông tư 99?
Không bắt buộc. Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn áp dụng Thông tư 133/2016; được chọn Thông tư 99 nếu áp dụng nhất quán cả năm tài chính.
Khoản tạm ứng cho nhân viên có phải là phải thu khác?
Tạm ứng được theo dõi ở tài khoản tạm ứng riêng, chi tiết theo người nhận, không gộp vào phải thu khác.
Có được trích dự phòng cho khoản phải thu chưa quá hạn?
Chỉ khi có bằng chứng con nợ lâm vào phá sản, giải thể, bỏ trốn hoặc đang bị truy tố; mức trích theo tổn thất dự kiến.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC; Thông tư 200/2014/TT-BTC (đã được thay thế từ 01/01/2026); Thông tư 133/2016/TT-BTC; Thông tư 48/2019/TT-BTC sửa đổi bởi Thông tư 24/2022/TT-BTC; Quyết định 1760/QĐ-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
