Theo Luật Kế toán 88/2015/QH13, kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động. Trong doanh nghiệp, kế toán vừa là nghĩa vụ pháp lý (lập báo cáo tài chính, khai thuế) vừa là công cụ quản trị (biết lãi lỗ, dòng tiền, giá thành). Luật Kế toán hiện hành đã được sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15 (hiệu lực 01/01/2025) và áp dụng cùng chế độ kế toán mới theo Thông tư 99/2025/TT-BTC từ 01/01/2026.
Kế toán là gì theo quy định pháp luật?
Định nghĩa trong Luật Kế toán nhấn mạnh năm hoạt động nối tiếp: thu thập (chứng từ), xử lý (ghi sổ), kiểm tra (đối chiếu, kiểm soát), phân tích (đánh giá số liệu) và cung cấp (báo cáo). Ba thước đo được dùng là giá trị (tiền), hiện vật (số lượng, khối lượng) và thời gian lao động (ngày công, giờ công).
Kế toán tài chính và kế toán quản trị
| Tiêu chí | Kế toán tài chính | Kế toán quản trị |
|---|---|---|
| Người sử dụng | Cơ quan thuế, ngân hàng, cổ đông, nhà đầu tư | Ban giám đốc, trưởng bộ phận |
| Căn cứ | Chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán bắt buộc | Yêu cầu quản trị nội bộ, không bắt buộc mẫu |
| Sản phẩm | Báo cáo tài chính năm, giữa niên độ | Báo cáo doanh thu, chi phí, giá thành, dòng tiền theo nhu cầu |
Nhiều doanh nghiệp giao phần kế toán quản trị cho bộ phận kế toán nội bộ, còn kế toán tài chính và thuế do kế toán tổng hợp hoặc đơn vị dịch vụ đảm nhận.
Nhiệm vụ của kế toán theo Luật Kế toán
- Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán theo đối tượng và nội dung công việc, theo chuẩn mực và chế độ kế toán.
- Kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi tài chính, nghĩa vụ nộp ngân sách, thanh toán nợ; quản lý, sử dụng tài sản và nguồn hình thành tài sản; phát hiện, ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật về tài chính, kế toán.
- Phân tích thông tin, số liệu kế toán; tham mưu, đề xuất giải pháp phục vụ yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính.
- Cung cấp thông tin, số liệu kế toán theo quy định của pháp luật.
Vai trò của kế toán trong doanh nghiệp năm 2026
1. Đảm bảo tuân thủ trong môi trường quy định mới
Năm 2025–2026 có nhiều thay đổi lớn: Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 áp dụng từ kỳ tính thuế 2025; Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 và Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 hiệu lực từ 01/07/2026; hóa đơn điện tử theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP. Kế toán là người chuyển các thay đổi này thành thao tác cụ thể trên sổ sách và tờ khai.
2. Cung cấp số liệu cho quyết định kinh doanh
Báo cáo tình hình tài chính, báo cáo kết quả hoạt động (tên gọi theo Thông tư 99/2025) và báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho biết doanh nghiệp đang lãi hay lỗ, còn bao nhiêu tiền, nợ đến hạn bao nhiêu.
3. Kiểm soát tài sản và rủi ro
Kiểm kê, đối chiếu công nợ, đối chiếu ngân hàng giúp phát hiện thất thoát và sai sót sớm. Đây cũng là nền tảng cho hệ thống kiểm soát nội bộ.
4. Tạo niềm tin với bên ngoài
Ngân hàng, nhà đầu tư, đối tác đánh giá doanh nghiệp qua báo cáo tài chính; số liệu được kiểm toán càng tăng độ tin cậy.
Trách nhiệm pháp lý khi làm sai kế toán
Vi phạm về chứng từ, sổ sách, báo cáo tài chính bị xử phạt theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP); sai sót dẫn đến khai thiếu thuế còn bị xử lý theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi). Các lỗi hay gặp được tổng hợp tại bài lỗi kế toán dễ bị phạt. Lịch sử hình thành nghề kế toán xem bài kế toán ra đời khi nào.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán và kiểm toán khác nhau thế nào?
Kế toán lập ra số liệu và báo cáo; kiểm toán kiểm tra, đưa ra ý kiến độc lập về báo cáo đó.
Doanh nghiệp siêu nhỏ có phải áp dụng Thông tư 99/2025 không?
Không. Doanh nghiệp siêu nhỏ áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC (thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026); doanh nghiệp nhỏ và vừa dùng Thông tư 133/2016/TT-BTC hoặc chọn Thông tư 99/2025.
Luật Kế toán sửa đổi năm 2024 có hiệu lực khi nào?
Luật 56/2024/QH15 sửa đổi một số điều của Luật Kế toán có hiệu lực từ 01/01/2025. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hợp nhất khi tra cứu điều khoản cụ thể.
Nguồn tham khảo: Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15); Thông tư 99/2025/TT-BTC; Thông tư 133/2016/TT-BTC; Thông tư 58/2026/TT-BTC (thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026); Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP). Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
