Sáp nhập là khi một hoặc một số công ty chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ sang một công ty khác rồi chấm dứt tồn tại; hợp nhất là khi hai hay nhiều công ty cùng chấm dứt tồn tại để lập ra một công ty mới; còn mua lại là khi bên mua nắm quyền sở hữu, kiểm soát doanh nghiệp mục tiêu mà doanh nghiệp đó vẫn tiếp tục tồn tại. Ba hình thức này thường được gọi chung là M&A. Bài viết so sánh chúng theo Luật Doanh nghiệp 2020, nêu thủ tục sáp nhập, hợp nhất và các nghĩa vụ về cạnh tranh, thuế cần lưu ý.
Nếu doanh nghiệp đang chuẩn bị một thương vụ và cần thẩm định tài chính, thuế hoặc định giá, xem dịch vụ tư vấn mua bán, sáp nhập doanh nghiệp của Hãng Kiểm toán AMA.
So sánh sáp nhập, hợp nhất và mua lại doanh nghiệp
| Tiêu chí | Sáp nhập | Hợp nhất | Mua lại |
|---|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 201 Luật Doanh nghiệp 2020 | Điều 200 Luật Doanh nghiệp 2020 | Quy định về chuyển nhượng vốn, cổ phần, mua tài sản |
| Doanh nghiệp sau giao dịch | Công ty nhận sáp nhập tiếp tục tồn tại | Một công ty mới được thành lập | Doanh nghiệp mục tiêu vẫn tồn tại, đổi chủ sở hữu |
| Doanh nghiệp chấm dứt tồn tại | Công ty bị sáp nhập | Tất cả công ty bị hợp nhất | Không có |
| Quyền và nghĩa vụ | Chuyển sang công ty nhận sáp nhập | Chuyển sang công ty hợp nhất | Giữ nguyên tại doanh nghiệp mục tiêu |
| Thủ tục chính | Đăng ký thay đổi tại công ty nhận sáp nhập | Đăng ký thành lập công ty mới | Đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông hoặc chuyển nhượng tài sản |
Thủ tục sáp nhập doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020
- Các công ty liên quan chuẩn bị hợp đồng sáp nhập và dự thảo điều lệ công ty nhận sáp nhập (tên, trụ sở, thủ tục, điều kiện chuyển đổi tài sản, phần vốn góp, cổ phần, thời hạn thực hiện).
- Hội đồng thành viên, chủ sở hữu hoặc Đại hội đồng cổ đông của các công ty thông qua hợp đồng sáp nhập và điều lệ.
- Gửi hợp đồng sáp nhập đến các chủ nợ và thông báo cho người lao động trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày thông qua.
- Công ty nhận sáp nhập đăng ký thay đổi doanh nghiệp tại cơ quan đăng ký kinh doanh.
- Công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại; công ty nhận sáp nhập hưởng quyền, chịu trách nhiệm về các khoản nợ, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác.
Thủ tục hợp nhất doanh nghiệp
Trình tự tương tự sáp nhập: các công ty bị hợp nhất lập hợp đồng hợp nhất, thông qua hợp đồng và điều lệ công ty mới, gửi hợp đồng cho chủ nợ và thông báo người lao động, sau đó đăng ký thành lập công ty hợp nhất. Khi công ty hợp nhất được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, các công ty bị hợp nhất chấm dứt tồn tại.
Khi nào phải thông báo tập trung kinh tế?
Sáp nhập, hợp nhất, mua lại đều là hình thức tập trung kinh tế theo Luật Cạnh tranh 2018. Theo Nghị định 35/2020/NĐ-CP, các bên phải thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện nếu đạt một trong các ngưỡng sau (với doanh nghiệp thông thường):
- Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết từ 3.000 tỷ đồng trở lên.
- Tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam từ 3.000 tỷ đồng trở lên.
- Giá trị giao dịch từ 1.000 tỷ đồng trở lên.
- Thị phần kết hợp trên thị trường liên quan từ 20% trở lên.
Lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán áp dụng ngưỡng riêng.
Vấn đề tài chính, thuế cần lưu ý
- Kế toán: hợp nhất kinh doanh được ghi nhận theo chuẩn mực kế toán về hợp nhất kinh doanh, xác định giá trị hợp lý tài sản và lợi thế thương mại.
- Thuế: doanh nghiệp chấm dứt tồn tại phải quyết toán thuế; nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành được chuyển sang doanh nghiệp tiếp nhận. Chuyển nhượng vốn góp, cổ phần phát sinh thuế thu nhập tùy chủ thể chuyển nhượng.
- Nhà đầu tư nước ngoài: góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp có thể phải đăng ký với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi thay đổi thành viên, cổ đông.
- Thẩm định trước giao dịch: kiểm tra vốn góp thực tế, công nợ, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm và tranh chấp của doanh nghiệp mục tiêu.
Các bước chi tiết của một thương vụ, từ chiến lược đến tích hợp sau giao dịch, xem tại bài quy trình M&A doanh nghiệp; khái niệm tổng quát xem M&A là gì.
Cần thẩm định tài chính, thuế cho thương vụ? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ tư vấn M&A cho bên mua và bên bán. Gọi 0843 339 444 để trao đổi bảo mật.
Câu hỏi thường gặp
Sáp nhập và mua lại khác nhau ở điểm nào quan trọng nhất?
Sáp nhập làm công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại và mọi quyền, nghĩa vụ chuyển sang công ty nhận sáp nhập; mua lại chỉ thay đổi chủ sở hữu, pháp nhân doanh nghiệp mục tiêu vẫn giữ nguyên.
Công ty TNHH có được sáp nhập vào công ty cổ phần không?
Có. Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép các loại hình công ty sáp nhập với nhau, miễn tuân thủ trình tự thông qua và đăng ký theo quy định cùng các quy định về cạnh tranh.
Người lao động của công ty bị sáp nhập được xử lý thế nào?
Công ty nhận sáp nhập kế thừa hợp đồng lao động và phải thực hiện phương án sử dụng lao động theo pháp luật lao động.

