Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang dùng để tổng hợp chi phí sản xuất, kinh doanh phục vụ tính giá thành sản phẩm, dịch vụ và phản ánh phần chi phí còn dở dang cuối kỳ. Đây là tài khoản hàng tồn kho (loại 1) trong hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026. Cuối kỳ, chi phí từ các TK 621, 622, 623, 627 được kết chuyển vào TK 154 để tính giá thành.
Thay đổi so với Thông tư 200
- TT 99 giữ nguyên số hiệu và tên tài khoản. Hướng dẫn được trình bày theo ba nhóm ngành: công nghiệp, dịch vụ và xây dựng.
- Hướng dẫn TK 154 trong TT 99 không còn phần riêng cho ngành nông nghiệp như TT 200. Chi phí mua, chăm sóc, nuôi trồng cây trồng, vật nuôi nay được tập hợp vào giá gốc tài sản sinh học trên TK 215; sản phẩm sau thu hoạch đưa vào chế biến mới chuyển sang TK 152, 154.
- TT 99 không còn TK 611 và TK 631, nên TK 154 không còn phần hướng dẫn theo phương pháp kiểm kê định kỳ như TT 200.
- Thành phẩm nhập kho từ TK 154 được ghi vào TK 155 – Sản phẩm (TT 200: Thành phẩm).
Nguyên tắc kế toán tài khoản 154
- Chi phí đưa vào TK 154: nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công (xây lắp) và chi phí sản xuất chung; chi phí thuê ngoài gia công chế biến.
- Không đưa vào TK 154: chi phí bán hàng, quản lý doanh nghiệp, tài chính, chi phí khác, chi phí thuế TNDN, chi đầu tư xây dựng cơ bản và các khoản chi được trang trải bằng nguồn khác.
- Công suất bình thường: chi phí sản xuất chung cố định phân bổ vào giá thành theo mức công suất bình thường. Nếu sản lượng thực tế thấp hơn, phần chi phí cố định không phân bổ ghi vào giá vốn hàng bán. Chi phí sản xuất chung biến đổi phân bổ hết theo thực tế.
- Chi phí vượt mức bình thường về nguyên vật liệu, nhân công không tính vào giá thành mà ghi vào giá vốn trong kỳ.
- Chi tiết: theo phân xưởng, bộ phận, đội, công trường; theo sản phẩm, nhóm sản phẩm, đơn hàng; hoặc theo từng loại dịch vụ, công đoạn.
- Ngành dịch vụ: vận tải, du lịch, khách sạn dùng TK 154 để tập hợp chi phí và tính giá thành dịch vụ; săm lốp thay thế trong vận tải có thể phân bổ dần cho nhiều kỳ.
Kết cấu và nội dung phản ánh
| Bên Nợ | Bên Có |
|---|---|
| Kết chuyển chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, máy thi công, sản xuất chung phát sinh trong kỳ; giá trị vật liệu xuất thuê gia công và chi phí gia công. | Giá thành thực tế sản phẩm hoàn thành nhập kho, bán thẳng, dùng nội bộ; dịch vụ hoàn thành cung cấp cho khách; công trình xây lắp bàn giao; vật liệu gia công xong nhập lại kho; phế liệu thu hồi, sản phẩm hỏng không sửa chữa được. |
| Số dư bên Nợ: chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang cuối kỳ. | |
Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp
- Kết chuyển chi phí nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp: Nợ TK 154, Nợ TK 632 (phần vượt mức bình thường) / Có TK 621, 622.
- Kết chuyển chi phí sản xuất chung: Nợ TK 154, Nợ TK 632 (chi phí cố định không phân bổ do sản lượng thấp hơn công suất bình thường) / Có TK 627.
- Chiết khấu thương mại, giảm giá nhận được cho vật liệu đã đưa vào sản xuất dở dang: Nợ TK 111, 112, 331 / Có TK 154, Có TK 1331.
- Sản phẩm hoàn thành: nhập kho Nợ TK 155 / Có TK 154; bán thẳng Nợ TK 632 / Có TK 154; gửi bán Nợ TK 157 / Có TK 154.
- Vật liệu thuê gia công xong nhập lại kho: Nợ TK 152 / Có TK 154.
- Sản phẩm hỏng không sửa chữa được: phần bắt bồi thường Nợ TK 1388, 334 / Có TK 154; phế liệu thu hồi Nợ TK 152 / Có TK 154.
- Dịch vụ, công trình hoàn thành bàn giao: Nợ TK 632 / Có TK 154.
Ví dụ
Phân xưởng may của Công ty X có công suất bình thường 10.000 sản phẩm/tháng. Tháng 06/2026 chỉ sản xuất 8.000 sản phẩm, hoàn thành toàn bộ, không có dở dang đầu và cuối kỳ. Chi phí phát sinh: nguyên vật liệu trực tiếp 400.000.000 đồng; nhân công trực tiếp 160.000.000 đồng; sản xuất chung biến đổi 40.000.000 đồng; sản xuất chung cố định 100.000.000 đồng.
- Chi phí sản xuất chung cố định phân bổ vào giá thành: 100.000.000 × 8.000 / 10.000 = 80.000.000; phần không phân bổ 20.000.000 ghi vào giá vốn.
- Kết chuyển: Nợ TK 154: 680.000.000, Nợ TK 632: 20.000.000 / Có TK 621: 400.000.000, Có TK 622: 160.000.000, Có TK 627: 140.000.000.
- Nhập kho: Nợ TK 155 / Có TK 154: 680.000.000. Giá thành đơn vị 85.000 đồng/sản phẩm.
Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán
- Đánh giá sản phẩm dở dang: doanh nghiệp cần quy định phương pháp (theo nguyên vật liệu chính, theo sản lượng hoàn thành tương đương, theo định mức) và áp dụng nhất quán; kiểm toán viên đối chiếu với biên bản kiểm kê dở dang cuối kỳ.
- Công suất bình thường: nên có căn cứ xác định (thiết kế, sản lượng bình quân các năm) và lưu hồ sơ, vì ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và giá vốn.
- Số dư TK 154 tồn lâu ở doanh nghiệp xây lắp, dịch vụ (công trình đã bàn giao nhưng chưa kết chuyển giá vốn) là điểm rủi ro thường bị điều chỉnh khi kiểm toán hoặc quyết toán thuế.
- Định mức tiêu hao: chi phí vượt định mức nên được giải trình; chi phí hợp lý, có chứng từ mới được trừ khi tính thuế TNDN theo Luật 67/2025/QH15.
- Dự phòng: sản phẩm dở dang có giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc cần xem xét trích lập dự phòng qua TK 2294.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp dịch vụ có cần dùng TK 154 không?
Có, nếu doanh nghiệp tập hợp chi phí để tính giá thành dịch vụ (vận tải, khách sạn, tư vấn theo dự án). Chi phí của dịch vụ đã hoàn thành kết chuyển sang TK 632; phần chưa hoàn thành là dư Nợ TK 154.
Trang trại chăn nuôi còn tập hợp chi phí vào TK 154 không?
Theo TT 99, chi phí chăn nuôi, trồng trọt gắn với cây trồng, vật nuôi đang sinh trưởng được ghi vào giá gốc tài sản sinh học trên TK 215. TK 154 dùng cho khâu chế biến sau thu hoạch.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 – Hàng tồn kho; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15 – tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

