22 tháng 11, 2025 Tin tức

Tài khoản 221 – Đầu tư vào công ty con dùng để phản ánh giá trị hiện có và biến động của khoản vốn mà công ty mẹ đầu tư trực tiếp vào đơn vị do mình kiểm soát. Tài khoản thuộc nhóm đầu tư tài chính dài hạn (loại 2) trong hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026. Trên báo cáo tài chính riêng của công ty mẹ, khoản đầu tư được ghi nhận theo giá gốc.

Thay đổi so với Thông tư 200

TT 99 giữ nguyên số hiệu và tên tài khoản, không có tài khoản cấp 2. Các nguyên tắc cốt lõi (xác định quyền kiểm soát, ghi nhận theo giá gốc, xử lý cổ tức, thoái vốn) về cơ bản kế thừa TT 200. Dự phòng tổn thất khoản đầu tư tiếp tục theo dõi trên TK 2292 – Dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác thuộc TK 229.

Nguyên tắc kế toán tài khoản 221

  • Quyền kiểm soát: thông thường nhà đầu tư nắm trên 50% quyền biểu quyết. Dưới 50% vẫn có thể là công ty con nếu có thỏa thuận với nhà đầu tư khác, có quyền bổ nhiệm, bãi miễn đa số thành viên Hội đồng quản trị hoặc chi phối chính sách tài chính, hoạt động.
  • Không ghi TK 221: khoản nắm giữ trên 50% nhưng chỉ tạm thời để bán kiếm lời (ghi nhận là chứng khoán kinh doanh – TK 121); trường hợp quyền biểu quyết không thực chất, ví dụ công ty con đang chịu sự kiểm soát của tòa án hoặc quản tài viên.
  • Thời điểm ghi nhận: khi nhà đầu tư chính thức có quyền sở hữu và quyền kiểm soát (thường là ngày hoàn tất chuyển giao vốn, cổ phần theo hợp đồng).
  • Giá gốc: giá trị hợp lý của khoản thanh toán (tiền, tài sản trao đổi, công cụ vốn hoặc trái phiếu phát hành) cộng chi phí liên quan trực tiếp như tư vấn pháp lý, thẩm định giá, môi giới.
  • Cổ tức, lợi nhuận được chia: phần thuộc giai đoạn trước ngày đầu tư ghi giảm giá gốc khoản đầu tư; phần thuộc giai đoạn sau ngày đầu tư ghi vào doanh thu hoạt động tài chính. Cổ tức nhận bằng cổ phiếu thường chỉ theo dõi số lượng cổ phiếu tăng thêm, không ghi tăng giá trị khoản đầu tư (doanh nghiệp nên đối chiếu hướng dẫn chi tiết của TT 99).
  • Theo dõi chi tiết theo từng công ty con, mệnh giá, giá thực tế mua, tỷ lệ sở hữu và quyền biểu quyết.

Kết cấu và nội dung phản ánh

Bên Nợ Bên Có
Giá gốc khoản đầu tư vào công ty con tăng (góp vốn, mua thêm, chuyển từ khoản đầu tư khác khi đạt quyền kiểm soát). Giá gốc khoản đầu tư giảm do thoái vốn, thanh lý, nhận cổ tức thuộc giai đoạn trước ngày đầu tư, chuyển sang TK 222 hoặc 228 khi mất quyền kiểm soát.
Số dư bên Nợ: giá gốc khoản đầu tư vào công ty con hiện có cuối kỳ.

Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp

  1. Góp vốn hoặc mua cổ phần bằng tiền: Nợ TK 221 / Có TK 111, 112 (gồm cả chi phí liên quan trực tiếp).
  2. Góp vốn bằng TSCĐ: Nợ TK 221 (giá trị đánh giá lại), Nợ TK 214 (hao mòn lũy kế), Nợ TK 811 (nếu giá đánh giá thấp hơn giá trị còn lại) / Có TK 211, 213, Có TK 711 (nếu giá đánh giá cao hơn).
  3. Góp vốn bằng vật tư, hàng hóa: Nợ TK 221, Nợ TK 811 (nếu có) / Có TK 152, 153, 155, 156, Có TK 711 (nếu có).
  4. Mua công ty con bằng phát hành cổ phiếu: Nợ TK 221 / Có TK 4111 (mệnh giá), Có hoặc Nợ TK 4112 (chênh lệch giữa giá phát hành và mệnh giá).
  5. Cổ tức được chia: phần sau ngày đầu tư Nợ TK 138 / Có TK 515; phần trước ngày đầu tư Nợ TK 138 / Có TK 221; khi nhận tiền Nợ TK 112 / Có TK 138.
  6. Thoái vốn: Nợ TK 111, 112 (số thu), Nợ TK 635 (nếu lỗ) / Có TK 221 (giá gốc), Có TK 515 (nếu lãi).
  7. Mất quyền kiểm soát nhưng còn ảnh hưởng đáng kể: Nợ TK 222 / Có TK 221; nếu không còn ảnh hưởng đáng kể: Nợ TK 2281 / Có TK 221.
  8. Trích lập dự phòng tổn thất: Nợ TK 635 / Có TK 2292.

Ví dụ

Công ty mẹ G mua 60% vốn của Công ty H với giá 18.000.000.000 đồng, chi phí tư vấn, thẩm định 200.000.000 đồng, thanh toán chuyển khoản. Giá gốc khoản đầu tư: 18.200.000.000. Bút toán: Nợ TK 221 / Có TK 112: 18.200.000.000.

Năm sau, H chia lợi nhuận 2.000.000.000 đồng, trong đó lợi nhuận năm trước ngày G đầu tư là 800.000.000 đồng và lợi nhuận sau ngày đầu tư là 1.200.000.000 đồng. Phần của G (60%): 480.000.000 và 720.000.000.

  • Nợ TK 138: 1.200.000.000 / Có TK 221: 480.000.000, Có TK 515: 720.000.000.
  • Giá gốc khoản đầu tư còn lại: 18.200.000.000 − 480.000.000 = 17.720.000.000.

Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán

  • Hồ sơ quyền kiểm soát: điều lệ, sổ cổ đông, nghị quyết bổ nhiệm, thỏa thuận cổ đông để chứng minh phân loại 221 thay vì 222 hoặc 228.
  • Đối chiếu số liệu: xác nhận vốn góp với công ty con, đối chiếu giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và báo cáo tài chính đã kiểm toán của công ty con.
  • Dự phòng: khi công ty con lỗ, cần căn cứ báo cáo tài chính của công ty con để đánh giá trích lập 2292; với mục đích thuế, đối chiếu TT 48/2019/TT-BTC (sửa đổi bởi TT 24/2022), văn bản này tiếp tục áp dụng nhưng không quá 31/12/2026.
  • Thuế TNDN: lợi nhuận được chia từ công ty con đã nộp thuế TNDN thường không phải nộp thêm; thu nhập từ chuyển nhượng vốn phải kê khai riêng. Doanh nghiệp cần đối chiếu Luật 67/2025/QH15 và NĐ 320/2025/NĐ-CP.
  • Giao dịch liên kết: giao dịch mua bán, vay mượn với công ty con thuộc phạm vi NĐ 132/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi NĐ 20/2025/NĐ-CP).

Câu hỏi thường gặp

Sở hữu 45% vốn có hạch toán vào TK 221 được không?

Được, nếu doanh nghiệp chứng minh được quyền kiểm soát thông qua thỏa thuận với cổ đông khác hoặc quyền bổ nhiệm đa số thành viên hội đồng quản trị. Nếu chỉ có ảnh hưởng đáng kể thì ghi vào TK 222.

Báo cáo hợp nhất có dùng TK 221 không?

TK 221 phản ánh trên báo cáo tài chính riêng của công ty mẹ. Khi lập báo cáo hợp nhất, khoản đầu tư vào công ty con được loại trừ với phần vốn chủ sở hữu tương ứng của công ty con.

Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15; Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Thông tư 48/2019/TT-BTC – tra cứu tại vbpl.vn.

Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.

Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

Bài viết này hữu ích như thế nào?

Bấm vào một ngôi sao để đánh giá nó!

0 0 đánh giá
Article Rating
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Comments
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x