Những thay đổi lớn nhất của IAASB trong những năm gần đây là bộ chuẩn mực quản lý chất lượng (ISQM 1, ISQM 2 và ISA 220 sửa đổi, hiệu lực từ ngày 15/12/2022) và ISA 600 sửa đổi về kiểm toán báo cáo tài chính tập đoàn (áp dụng cho kỳ bắt đầu từ ngày 15/12/2023). Điểm chung là chuyển từ cách tiếp cận “kiểm soát theo danh mục” sang quản lý chất lượng và lập kế hoạch dựa trên rủi ro. Tại Việt Nam, hệ thống chuẩn mực kiểm toán (VSA) chưa được cập nhật toàn diện theo các chuẩn mực này, nhưng chúng đã ảnh hưởng trực tiếp tới cách các công ty kiểm toán làm việc với doanh nghiệp.
IAASB là ai và vì sao chuẩn mực của IAASB quan trọng với Việt Nam?
IAASB (Hội đồng Chuẩn mực Kiểm toán và Dịch vụ đảm bảo quốc tế) ban hành chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA), chuẩn mực quản lý chất lượng (ISQM) và các chuẩn mực dịch vụ đảm bảo khác. Hệ thống VSA hiện hành được Bộ Tài chính ban hành chủ yếu từ năm 2012 trên nền ISA tại thời điểm đó. Vì vậy, khi IAASB sửa đổi, khoảng cách giữa VSA và ISA tăng lên. Các công ty kiểm toán thuộc mạng lưới quốc tế thường áp dụng yêu cầu mới theo chính sách của mạng lưới, và doanh nghiệp được kiểm toán sẽ thấy sự khác biệt trong yêu cầu tài liệu, quy trình làm việc.
ISQM 1: Quản lý chất lượng ở cấp công ty kiểm toán
ISQM 1 thay ISQC 1, yêu cầu công ty kiểm toán thiết kế, vận hành và tự đánh giá một hệ thống quản lý chất lượng dựa trên rủi ro, gồm tám cấu phần:
- Quy trình đánh giá rủi ro của công ty.
- Quản trị và lãnh đạo.
- Yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp có liên quan.
- Chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng cụ thể.
- Thực hiện hợp đồng.
- Nguồn lực (con người, công nghệ, trí tuệ).
- Thông tin và trao đổi thông tin.
- Quy trình giám sát và khắc phục.
Với doanh nghiệp, điều này thể hiện qua việc công ty kiểm toán đánh giá kỹ hơn trước khi nhận hợp đồng (rủi ro gian lận, năng lực quản trị, tính chính trực của ban lãnh đạo).
ISQM 2 và ISA 220 sửa đổi: chất lượng ở cấp từng cuộc kiểm toán
| Chuẩn mực | Nội dung chính | Tác động thực tế |
|---|---|---|
| ISQM 2 | Tiêu chuẩn người soát xét chất lượng hợp đồng (năng lực, tính khách quan); thời gian “nghỉ” trước khi thành viên phụ trách chuyển sang làm người soát xét chất lượng cho cùng khách hàng niêm yết | Soát xét độc lập sâu hơn, thời gian phát hành báo cáo có thể dài hơn |
| ISA 220 sửa đổi | Thành viên Ban Giám đốc phụ trách hợp đồng chịu trách nhiệm tổng thể về chất lượng, phải tham gia đủ sâu trong suốt cuộc kiểm toán | Doanh nghiệp làm việc trực tiếp hơn với người ký báo cáo |
ISA 600 sửa đổi: kiểm toán báo cáo tài chính tập đoàn
ISA 600 sửa đổi thay đổi cách nhóm kiểm toán tập đoàn lập kế hoạch và sử dụng kiểm toán viên đơn vị thành viên:
- Bỏ cách phân loại cứng “đơn vị thành viên quan trọng”, chuyển sang xác định rủi ro có sai sót trọng yếu trên báo cáo hợp nhất rồi quyết định công việc ở từng đơn vị.
- Nhóm kiểm toán tập đoàn tham gia sâu hơn vào công việc của kiểm toán viên đơn vị thành viên, kể cả xem xét hồ sơ.
Với tập đoàn Việt Nam có công ty con, liên doanh ở nhiều nơi, doanh nghiệp nên chuẩn bị gói số liệu hợp nhất sớm hơn, thống nhất chính sách kế toán và lịch làm việc giữa các đơn vị.
Doanh nghiệp được kiểm toán cần chuẩn bị gì?
- Lường trước bảng câu hỏi chấp nhận khách hàng chi tiết hơn và yêu cầu thông tin về quản trị, kiểm soát nội bộ.
- Chuẩn bị hồ sơ đánh giá khả năng hoạt động liên tục, vì đây cũng là lĩnh vực IAASB tiếp tục siết chặt (xem bài kiểm toán khi đơn vị không hoạt động liên tục).
- Với tập đoàn: chỉ định đầu mối hợp nhất, thống nhất kỳ khóa sổ và mẫu báo cáo nội bộ theo chế độ kế toán đang áp dụng (Thông tư 99/2025/TT-BTC từ 01/01/2026).
- Theo dõi lộ trình áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế tại Việt Nam, vì IFRS và ISA thường được triển khai song song (xem bài lộ trình áp dụng IFRS/VFRS).
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam đã bắt buộc áp dụng ISQM 1 chưa?
Văn bản bắt buộc tại Việt Nam vẫn là hệ thống VSA và chuẩn mực kiểm soát chất lượng do Bộ Tài chính ban hành. Doanh nghiệp kiểm toán nên theo dõi văn bản cập nhật của Bộ Tài chính; nhiều công ty đã chủ động áp dụng ISQM theo yêu cầu mạng lưới.
Nguồn tham khảo: Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15; Thông tư 214/2012/TT-BTC ban hành hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam; ISQM 1, ISQM 2, ISA 220 (sửa đổi), ISA 600 (sửa đổi) của IAASB. Tra cứu văn bản Việt Nam tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
