Chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán được quyết định bởi ba yếu tố: năng lực và đạo đức của người hành nghề, hệ thống kiểm soát chất lượng bên trong doanh nghiệp dịch vụ, và cơ chế giám sát của Nhà nước, tổ chức nghề nghiệp. Với doanh nghiệp sử dụng dịch vụ, điều quan trọng là biết cách đánh giá các yếu tố này trước khi ký hợp đồng và phối hợp đúng cách trong quá trình thực hiện. Bài viết tóm tắt khung quản lý chất lượng hiện hành và đưa ra tiêu chí lựa chọn thực tế.
Khung pháp lý quản lý chất lượng dịch vụ
- Dịch vụ kế toán: Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15) quy định điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, đăng ký hành nghề của kế toán viên.
- Dịch vụ kiểm toán: Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15) quy định điều kiện doanh nghiệp kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề, tính độc lập và kiểm soát chất lượng.
- Chứng chỉ hành nghề: thi theo Thông tư 91/2017/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 22/2024/TT-BTC).
- Xử phạt: vi phạm của người hành nghề, doanh nghiệp dịch vụ bị xử lý theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP).
- Dịch vụ thuế: đại lý thuế hoạt động theo Thông tư 109/2026/TT-BTC, chuyển sang quản lý theo rủi ro, hậu kiểm.
Những yếu tố tạo nên chất lượng dịch vụ
| Yếu tố | Biểu hiện cụ thể |
|---|---|
| Năng lực chuyên môn | Người phụ trách có chứng chỉ, kinh nghiệm ngành tương tự; cập nhật quy định mới (Thông tư 99/2025/TT-BTC, các luật thuế 2025–2026) |
| Tính độc lập, khách quan | Kiểm toán viên không có quan hệ lợi ích với khách hàng; không vừa làm kế toán vừa kiểm toán cho cùng đơn vị |
| Kiểm soát chất lượng nội bộ | Hồ sơ được soát xét bởi người thứ hai, có quy trình phê duyệt trước khi phát hành báo cáo |
| Bảo mật | Quy định bảo mật dữ liệu khách hàng, phân quyền truy cập |
| Giao tiếp | Lịch làm việc rõ, giải thích được vấn đề phát hiện bằng ngôn ngữ dễ hiểu |
Những hạn chế còn tồn tại trên thị trường
- Cạnh tranh bằng giá phí thấp dẫn đến cắt giảm thủ tục, hồ sơ làm việc sơ sài.
- Dịch vụ “làm sổ sách hộ” không rõ người chịu trách nhiệm chuyên môn, không có chứng chỉ.
- Nhân lực có kinh nghiệm IFRS, thuế quốc tế, giao dịch liên kết còn mỏng.
- Doanh nghiệp khách hàng chưa coi trọng thư quản lý, khuyến nghị sau kiểm toán.
Giải pháp nâng cao chất lượng: từ hai phía
Phía đơn vị cung cấp dịch vụ
- Đầu tư đào tạo, cập nhật kiến thức định kỳ; khuyến khích chứng chỉ quốc tế.
- Chuẩn hóa quy trình, mẫu hồ sơ, soát xét nhiều cấp.
- Ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu để tăng phạm vi kiểm tra (xem bài xu hướng công nghệ trong kế toán, kiểm toán).
Phía doanh nghiệp sử dụng dịch vụ
- Kiểm tra giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, chứng chỉ của người phụ trách.
- Không chọn chỉ theo giá; so sánh phạm vi công việc trong hợp đồng.
- Cung cấp tài liệu đầy đủ, đúng hạn; thực hiện khuyến nghị trong thư quản lý.
Tiêu chí chọn đơn vị kế toán trọn gói được trình bày chi tiết tại bài lý do doanh nghiệp chọn dịch vụ kế toán trọn gói; với kiểm toán, xem những điều cần biết về kiểm toán cho doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao kiểm tra một công ty kiểm toán có đủ điều kiện hoạt động?
Tra cứu danh sách doanh nghiệp kiểm toán đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán và kiểm toán viên đăng ký hành nghề do Bộ Tài chính công bố.
Phí dịch vụ thấp có phải là dấu hiệu chất lượng kém?
Không hẳn, nhưng phí thấp bất thường so với khối lượng công việc thường đi kèm phạm vi hẹp hoặc thủ tục bị cắt giảm; doanh nghiệp nên hỏi rõ.
Đơn vị dịch vụ làm sai thì ai chịu trách nhiệm?
Doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm về nghĩa vụ thuế, báo cáo của mình; đơn vị dịch vụ chịu trách nhiệm theo hợp đồng, quy định hành nghề và có thể bị xử phạt.
Nguồn tham khảo: Luật Kế toán 88/2015/QH13 và Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 (cùng sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15); Thông tư 91/2017/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 22/2024/TT-BTC); Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP); Thông tư 109/2026/TT-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
