Tổ chức bộ máy kế toán là việc doanh nghiệp quyết định mô hình (tập trung, phân tán hoặc kết hợp), số lượng người làm kế toán, phân công phần hành và bổ nhiệm kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán. Theo Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15), việc tổ chức bộ máy do người đại diện theo pháp luật quyết định, nhưng phải đáp ứng tiêu chuẩn người làm kế toán và các trường hợp cấm. Doanh nghiệp cũng có thể thuê dịch vụ kế toán, dịch vụ kế toán trưởng thay vì tuyển dụng.

Ba mô hình tổ chức bộ máy kế toán
| Mô hình | Đặc điểm | Phù hợp với |
|---|---|---|
| Tập trung | Một phòng kế toán duy nhất ghi sổ, lập báo cáo; các đơn vị trực thuộc chỉ thu thập, gửi chứng từ | Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động tại một hoặc ít địa điểm |
| Phân tán | Chi nhánh, đơn vị trực thuộc có bộ phận kế toán riêng, tự ghi sổ và lập báo cáo gửi về công ty mẹ | Doanh nghiệp có nhiều chi nhánh hạch toán độc lập, địa bàn rộng |
| Kết hợp | Một số đơn vị hạch toán phụ thuộc, một số tự hạch toán; phòng kế toán trung tâm tổng hợp | Doanh nghiệp đang mở rộng, cơ cấu hỗn hợp |
Trong mỗi mô hình, phòng kế toán thường chia thành các phần hành: thanh toán – công nợ, kho – giá thành, bán hàng – hóa đơn, lương – bảo hiểm, thuế và tổng hợp. Mô tả từng vị trí xem bài kế toán có thể làm ở những vị trí nào.
Kế toán trưởng và người phụ trách kế toán
Khi nào phải bổ nhiệm?
- Doanh nghiệp phải bố trí kế toán trưởng. Khi chưa bổ nhiệm được, doanh nghiệp được bố trí người phụ trách kế toán trong thời hạn tối đa 12 tháng, hoặc thuê dịch vụ kế toán trưởng.
- Doanh nghiệp siêu nhỏ được bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc có kế toán trưởng (áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 58/2026/TT-BTC, thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026).
Tiêu chuẩn kế toán trưởng
- Đạo đức nghề nghiệp, trung thực, liêm khiết, chấp hành pháp luật.
- Có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán.
- Có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng.
- Thời gian công tác thực tế về kế toán ít nhất 2 năm (trình độ đại học trở lên) hoặc 3 năm (trung cấp, cao đẳng).
Yêu cầu trình độ cụ thể theo loại hình, vốn điều lệ doanh nghiệp được hướng dẫn tại Nghị định 174/2016/NĐ-CP; doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hợp nhất mới nhất khi bổ nhiệm.
Những người không được làm kế toán
- Người chưa thành niên, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục, cai nghiện bắt buộc.
- Người đang bị cấm hành nghề kế toán, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành án hoặc chưa được xóa án tích về tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội về chức vụ liên quan tài chính – kế toán.
- Người thân (cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh chị em ruột) của người đại diện theo pháp luật, giám đốc, phó giám đốc phụ trách tài chính, kế toán trưởng trong cùng đơn vị.
- Người đang làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người thường xuyên mua bán tài sản trong cùng đơn vị.
Hai nhóm cuối có ngoại lệ cho doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ và doanh nghiệp siêu nhỏ không có vốn nhà nước.
Lưu ý khi thiết lập bộ máy kế toán năm 2026
- Chọn chế độ kế toán: Thông tư 99/2025/TT-BTC (thay Thông tư 200/2014 từ 01/01/2026), Thông tư 133/2016/TT-BTC cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoặc Thông tư 58/2026/TT-BTC (thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026) cho doanh nghiệp siêu nhỏ.
- Ban hành quy chế tài chính, quy trình phê duyệt: hạn mức chi, phân quyền ký, luân chuyển chứng từ.
- Tách bạch nhiệm vụ: người ghi sổ, người giữ tiền, người duyệt chi là ba người khác nhau khi có thể.
- Phần mềm và lưu trữ: chứng từ điện tử, hóa đơn điện tử, sao lưu dữ liệu theo thời hạn lưu trữ.
- Thuê ngoài một phần: khi chưa đủ nhân sự, có thể thuê dịch vụ kế toán trưởng hoặc dịch vụ trọn gói; hợp đồng phải lập bằng văn bản với đơn vị đủ điều kiện.
Danh sách việc cần làm của bộ phận kế toán nội bộ sau khi thiết lập xem tại bài kế toán nội bộ làm những gì.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc có được kiêm kế toán trưởng không?
Thông thường không, vì người quản lý, điều hành không được làm kế toán trong cùng đơn vị; ngoại lệ áp dụng cho doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ và doanh nghiệp siêu nhỏ không có vốn nhà nước.
Bố trí người phụ trách kế toán quá 12 tháng có bị phạt không?
Có thể bị xử phạt vi phạm quy định về bố trí kế toán trưởng theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP).
Chi nhánh có phải bổ nhiệm kế toán trưởng riêng không?
Tùy chi nhánh hạch toán độc lập hay phụ thuộc và yêu cầu quản lý; doanh nghiệp nên quy định trong quy chế tổ chức bộ máy kế toán.
Nguồn tham khảo: Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15); Nghị định 174/2016/NĐ-CP; Thông tư 99/2025/TT-BTC; Thông tư 133/2016/TT-BTC; Thông tư 58/2026/TT-BTC (thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026); Nghị định 41/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP). Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ tư vấn setup bộ máy kế toán. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

