Tài khoản 343 – Trái phiếu phát hành là tài khoản nợ phải trả dùng cho doanh nghiệp huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu, phản ánh mệnh giá, chiết khấu, phụ trội, chi phí phát hành và tình hình thanh toán trái phiếu. Tài khoản này nằm trong hệ thống tài khoản ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026. Khoản vay thông thường theo hợp đồng tín dụng ghi vào TK 341, không ghi vào TK 343.
Thay đổi so với Thông tư 200
TT 99 giữ nguyên số hiệu, tên TK 343 và hai tài khoản cấp 2 (3431, 3432). Danh mục tài khoản của TT 99 không liệt kê tài khoản cấp 3 cho TK 3431 như TT 200 (34311 Mệnh giá, 34312 Chiết khấu, 34313 Phụ trội); doanh nghiệp tự mở chi tiết để theo dõi các nội dung này. Chỉ tiêu trái phiếu được trình bày trên Báo cáo tình hình tài chính theo giá trị thuần.
Nguyên tắc kế toán tài khoản 343
- Trái phiếu có thể phát hành ngang giá (giá bán bằng mệnh giá), có chiết khấu (giá bán thấp hơn mệnh giá, thường khi lãi suất thị trường cao hơn lãi suất danh nghĩa) hoặc có phụ trội (giá bán cao hơn mệnh giá).
- Chiết khấu, phụ trội xác định một lần tại ngày phát hành; biến động lãi suất thị trường sau đó không làm thay đổi số đã ghi nhận.
- Chiết khấu được phân bổ dần làm tăng chi phí đi vay; phụ trội được phân bổ dần làm giảm chi phí đi vay, trong suốt kỳ hạn trái phiếu, theo phương pháp đường thẳng hoặc lãi suất thực và phải áp dụng nhất quán.
- Chi phí phát hành (tư vấn, bảo lãnh phát hành…) được phân bổ dần theo kỳ hạn; phần liên quan đến trái phiếu phát hành không thành công ghi ngay vào chi phí tài chính.
- Chi phí lãi vay của trái phiếu được vốn hóa khi đủ điều kiện theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16.
- Trái phiếu chuyển đổi phải tách cấu phần nợ (ghi TK 3432) và cấu phần vốn (ghi TK 4113) ngay khi phát hành.
- Giá trị trình bày trên báo cáo = mệnh giá − chiết khấu chưa phân bổ + phụ trội chưa phân bổ − chi phí phát hành chưa phân bổ.
Kết cấu và nội dung phản ánh
| Bên Nợ | Bên Có |
|---|---|
| Thanh toán trái phiếu khi đáo hạn hoặc mua lại; trái phiếu chuyển đổi thành cổ phiếu | Mệnh giá (hoặc giá trị cấu phần nợ) trái phiếu phát hành trong kỳ |
| Chiết khấu trái phiếu phát sinh; chi phí phát hành trái phiếu | Phân bổ chiết khấu và chi phí phát hành vào chi phí đi vay |
| Phân bổ phụ trội trái phiếu | Phụ trội trái phiếu phát sinh; điều chỉnh tăng nợ gốc trái phiếu chuyển đổi |
| Số dư bên Có: giá trị thuần của trái phiếu phát hành chưa thanh toán cuối kỳ. | |
Tài khoản 343 có 2 tài khoản cấp 2:
- Tài khoản 3431 – Trái phiếu thường: trái phiếu không có quyền chuyển đổi.
- Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi: phần nợ gốc của trái phiếu có thể chuyển thành cổ phiếu phổ thông.
Cách hạch toán các nghiệp vụ thường gặp
- Phát hành ngang giá: Nợ TK 111, 112 / Có TK 3431 (mệnh giá).
- Phát hành có chiết khấu: Nợ TK 111, 112 (số thu), Nợ TK 3431 (chi tiết chiết khấu) / Có TK 3431 (chi tiết mệnh giá).
- Phát hành có phụ trội: Nợ TK 111, 112 / Có TK 3431 (chi tiết mệnh giá), Có TK 3431 (chi tiết phụ trội).
- Chi phí phát hành: Nợ TK 3431 (chi tiết chi phí phát hành) / Có TK 111, 112; khi phân bổ, Nợ TK 635 (hoặc 241, 627) / Có TK 3431.
- Lãi trái phiếu: Nợ TK 635 (hoặc 241, 627) / Có TK 111, 112 nếu trả định kỳ, Có TK 335 nếu trả khi đáo hạn.
- Phân bổ chiết khấu: Nợ TK 635 / Có TK 3431; phân bổ phụ trội: Nợ TK 3431 / Có TK 635.
- Thanh toán khi đáo hạn: Nợ TK 3431 (mệnh giá), Nợ TK 335 (lãi trả sau, nếu có) / Có TK 111, 112.
- Trái phiếu chuyển đổi: khi phát hành, Nợ TK 111, 112 / Có TK 3432 (cấu phần nợ), Có TK 4113 (cấu phần vốn); chi tiết xem bài TK 3432.
Ví dụ
Ngày 01/01/2026, Công ty D phát hành 10.000 trái phiếu thường, mệnh giá 100.000 đồng, kỳ hạn 3 năm, lãi suất danh nghĩa 8%/năm trả cuối mỗi năm. Tổng tiền thu được 970.000.000 đồng; chi phí tư vấn phát hành 6.000.000 đồng. Công ty phân bổ theo phương pháp đường thẳng.
- Phát hành: Nợ TK 112: 970.000.000, Nợ TK 3431 (chiết khấu): 30.000.000 / Có TK 3431 (mệnh giá): 1.000.000.000.
- Chi phí phát hành: Nợ TK 3431 (chi phí phát hành): 6.000.000 / Có TK 112: 6.000.000.
- Cuối mỗi năm: trả lãi 1.000.000.000 × 8% = 80.000.000 (Nợ TK 635 / Có TK 112); phân bổ chiết khấu 30.000.000 / 3 = 10.000.000 và chi phí phát hành 6.000.000 / 3 = 2.000.000 (Nợ TK 635: 12.000.000 / Có TK 3431: 12.000.000).
- Chi phí đi vay ghi nhận mỗi năm là 92.000.000 đồng. Giá trị thuần trình bày tại 31/12/2026: 1.000.000.000 − 20.000.000 − 4.000.000 = 976.000.000 đồng.
Lưu ý khi quyết toán thuế và kiểm toán
- Lưu đủ hồ sơ phương án phát hành, nghị quyết, hợp đồng tư vấn, danh sách người sở hữu trái phiếu và chứng từ nhận tiền.
- Kiểm tra cách tính chiết khấu, phụ trội, bảng phân bổ và tính nhất quán của phương pháp phân bổ giữa các kỳ.
- Trích trước lãi trái phiếu đến cuối kỳ nếu lãi trả khi đáo hạn; tách phần đáo hạn trong 12 tháng sang nợ ngắn hạn.
- Khi phát hành cho bên liên kết, lưu ý quy định giới hạn chi phí lãi vay theo NĐ 132/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi).
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc dùng phương pháp lãi suất thực để phân bổ chiết khấu?
Không. Doanh nghiệp được chọn phương pháp đường thẳng hoặc lãi suất thực, nhưng phải áp dụng nhất quán cho các khoản trái phiếu qua các kỳ kế toán.
Trái phiếu doanh nghiệp mua của đơn vị khác có ghi TK 343?
Không. TK 343 chỉ dùng cho bên phát hành. Trái phiếu mua để nắm giữ ghi vào TK 121 hoặc TK 128 tùy mục đích nắm giữ.
Nguồn tham khảo: Thông tư 99/2025/TT-BTC (Phụ lục II – Hệ thống tài khoản kế toán); Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 – Chi phí đi vay. Tra cứu tại vbpl.vn.
Cẩm nang liên quan: Xem toàn bộ danh mục và hướng dẫn từng tài khoản tại Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.

