Tổng Kiểm toán nhà nước: tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn

Tổng Kiểm toán nhà nước là người đứng đầu Kiểm toán nhà nước – cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; Tổng Kiểm toán nhà nước do Quốc hội bầu, chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội. Tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền hạn của chức danh này được quy định trong Hiến pháp 2013 và Luật Kiểm toán nhà nước 81/2015/QH13, đã sửa đổi, bổ sung bởi Luật 55/2019/QH14. Đây vẫn là khung pháp lý đang áp dụng năm 2026.

Vị trí pháp lý của Tổng Kiểm toán nhà nước

• Cơ sở hiến định: Hiến pháp 2013 xác định Kiểm toán nhà nước là cơ quan hiến định, kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.
• Cách thức bổ nhiệm: Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Tổng Kiểm toán nhà nước; nhiệm kỳ do luật định.
• Trách nhiệm giải trình: báo cáo kết quả kiểm toán và công tác của Kiểm toán nhà nước trước Quốc hội; khi Quốc hội không họp thì báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Vị trí này khác hẳn người đứng đầu các doanh nghiệp kiểm toán độc lập. Kiểm toán nhà nước kiểm toán đơn vị sử dụng tài chính công; doanh nghiệp kiểm toán độc lập hoạt động theo Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 và cung cấp dịch vụ theo hợp đồng.

Tiêu chuẩn của Tổng Kiểm toán nhà nước

Luật Kiểm toán nhà nước quy định các nhóm tiêu chuẩn chính:

1. Phẩm chất chính trị, đạo đức: trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp; liêm khiết, trung thực, khách quan.
2. Chuyên môn: có trình độ chuyên môn sâu thuộc một trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân hàng, kế toán, kiểm toán, luật hoặc quản lý nhà nước.
3. Kinh nghiệm: có thời gian công tác thực tế lâu năm trong các lĩnh vực trên và kinh nghiệm lãnh đạo, quản lý.
4. Sức khỏe và năng lực điều hành để đảm đương nhiệm vụ.

Số năm kinh nghiệm và yêu cầu cụ thể nên được đối chiếu trực tiếp với điều luật trong văn bản hợp nhất Luật Kiểm toán nhà nước.

Nhiệm vụ và quyền hạn chính

Văn bản do Kiểm toán nhà nước ban hành

Quy trình kiểm toán của Kiểm toán nhà nước đã nhiều lần được thay mới: từ Quyết định 08/2016 sang Quyết định 02/2020, Quyết định 08/2023/QĐ-KTNN và Quyết định 10/2025/QĐ-KTNN. Từ năm 2026, Kiểm toán nhà nước ban hành một số quy định dưới dạng thông tư (như 01, 02, 03/2026/TT-KTNN). Đơn vị được kiểm toán nên kiểm tra văn bản mới nhất trước mỗi cuộc kiểm toán.

Ảnh hưởng đến doanh nghiệp và đơn vị sử dụng vốn nhà nước

• Doanh nghiệp nhà nước, dự án sử dụng vốn nhà nước có thể vừa thuộc diện kiểm toán độc lập bắt buộc, vừa nằm trong kế hoạch của Kiểm toán nhà nước.
• Kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước có tính bắt buộc thực hiện; đơn vị phải báo cáo kết quả thực hiện kiến nghị.
• Báo cáo kiểm toán độc lập có chất lượng tốt giúp quá trình làm việc với đoàn Kiểm toán nhà nước thuận lợi hơn.

Danh sách đối tượng kiểm toán độc lập bắt buộc xem tại bài các đối tượng bắt buộc phải kiểm toán. Phân biệt các loại hình kiểm toán có trong bài kiểm toán báo cáo tài chính là gì.

Câu hỏi thường gặp

Luật Kiểm toán nhà nước có sắp thay đổi không?

Theo định hướng hiện nay, Luật Kiểm toán nhà nước dự kiến được sửa đổi và trình Quốc hội vào năm 2028. Đến thời điểm 10/2026, Luật 81/2015/QH13 (sửa đổi năm 2019) vẫn đang áp dụng.

Tổng Kiểm toán nhà nước có quyền xử phạt doanh nghiệp không?

Kiểm toán nhà nước đưa ra kết luận và kiến nghị; việc xử lý vi phạm cụ thể do cơ quan có thẩm quyền thực hiện theo kiến nghị kiểm toán và quy định pháp luật.

Nguồn tham khảo: Hiến pháp năm 2013; Luật Kiểm toán nhà nước 81/2015/QH13 sửa đổi bởi Luật 55/2019/QH14; Quyết định 10/2025/QĐ-KTNN; Luật Kiểm toán độc lập 67/2011/QH12 sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15. Tra cứu tại vbpl.vn.