Kế toán ra đời khi nào? Vai trò của kế toán

Kế toán ra đời từ rất sớm: những ghi chép về tài sản, thu nhận hàng hóa đã xuất hiện ở Lưỡng Hà hơn 5.000 năm trước; phương pháp ghi sổ kép – nền tảng của kế toán hiện đại – được Luca Pacioli hệ thống hóa trong cuốn sách in năm 1494 tại Ý. Tại Việt Nam, kế toán được điều chỉnh bằng luật từ năm 2003 và hiện thực hiện theo Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15). Qua mỗi giai đoạn, vai trò của kế toán mở rộng từ “ghi chép” sang “cung cấp thông tin để ra quyết định”.

Kế toán ra đời khi nào? Các mốc lịch sử chính

Kế toán ở Việt Nam

• Thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa: kế toán chủ yếu phục vụ quản lý nhà nước theo pháp lệnh.
• Năm 2003: Quốc hội ban hành Luật Kế toán đầu tiên; giai đoạn 2001–2005 Bộ Tài chính ban hành 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS).
• Năm 2015: Luật Kế toán 88/2015/QH13 thay thế luật cũ, có hiệu lực từ 2017; được sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15.
• Năm 2020: Bộ Tài chính phê duyệt đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế theo Quyết định 345/QĐ-BTC.
• Từ 01/01/2026: chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Danh mục 26 chuẩn mực và lộ trình IFRS được tổng hợp tại bài Việt Nam có bao nhiêu chuẩn mực kế toán.

Vì sao kế toán xuất hiện và tồn tại đến nay?

Kế toán ra đời từ nhu cầu rất thực tế: người sở hữu tài sản muốn biết mình có gì, nợ ai, ai nợ mình và kết quả buôn bán lãi hay lỗ. Khi người quản lý tách khỏi người sở hữu (thuê người điều hành), sổ sách trở thành công cụ để chủ sở hữu kiểm soát. Khi nhà nước thu thuế, sổ sách là căn cứ xác định nghĩa vụ. Ba nhu cầu này – quản lý tài sản, giải trình và nghĩa vụ với nhà nước – vẫn là lý do kế toán tồn tại đến hôm nay.

Vai trò của kế toán đối với doanh nghiệp hiện nay

1. Bảo vệ tài sản: theo dõi tiền, hàng tồn kho, tài sản cố định, công nợ; phát hiện thất thoát qua kiểm kê và đối chiếu.
2. Cung cấp thông tin ra quyết định: giá thành, lợi nhuận theo sản phẩm, dòng tiền giúp chủ doanh nghiệp quyết định giá bán, đầu tư, cắt giảm chi phí.
3. Tuân thủ pháp luật: lập báo cáo tài chính, khai thuế đúng hạn, hạn chế rủi ro bị xử phạt hoặc truy thu.
4. Huy động vốn: ngân hàng, nhà đầu tư dựa vào báo cáo tài chính (nhiều trường hợp có kiểm toán) để cho vay, góp vốn.
5. Minh bạch với các bên liên quan: cổ đông, đối tác, người lao động có cơ sở tin cậy về tình hình tài chính.

Lưu ý: thông tin kế toán phục vụ nội bộ và các bên có quyền tiếp cận; doanh nghiệp không có nghĩa vụ công khai dữ liệu chi tiết cho đối thủ cạnh tranh. Phần định nghĩa và vai trò theo góc độ pháp lý được trình bày ở bài kế toán là gì.

Kế toán sẽ thay đổi thế nào trong thời gian tới?

Hóa đơn điện tử, kết nối dữ liệu ngân hàng và phần mềm tự động hạch toán đang làm giảm phần việc nhập liệu. Vai trò của người làm kế toán dịch chuyển sang kiểm tra, phân tích và tư vấn. Nội dung này được phân tích tại bài xu hướng công nghệ trong kế toán, kiểm toán.

Câu hỏi thường gặp

Ai được coi là “cha đẻ” của kế toán?

Luca Pacioli thường được gọi như vậy vì đã mô tả có hệ thống phương pháp ghi sổ kép; tuy nhiên phương pháp này đã được thương nhân Ý sử dụng trước đó.

Luật Kế toán đầu tiên của Việt Nam ban hành năm nào?

Năm 2003. Luật hiện hành là Luật Kế toán 88/2015/QH13, đã được sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15.

Doanh nghiệp nhỏ có cần kế toán không?

Có. Mọi doanh nghiệp đều phải tổ chức công tác kế toán, lập báo cáo tài chính và khai thuế; doanh nghiệp nhỏ có thể thuê dịch vụ kế toán thay vì tuyển nhân sự.

Nguồn tham khảo: Luật Kế toán 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15); Quyết định 345/QĐ-BTC năm 2020; Thông tư 99/2025/TT-BTC. Tra cứu tại vbpl.vn.