Hạch toán là việc ghi chép, phân loại và tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế phát sinh vào hệ thống sổ sách theo tài khoản, để lập báo cáo phục vụ quản lý; trong doanh nghiệp, “hạch toán” thường được hiểu là hạch toán kế toán, tức định khoản Nợ – Có theo chế độ kế toán áp dụng. Từ 01/01/2026, doanh nghiệp lớn hạch toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC; doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC. Bài viết giải thích khái niệm, các loại hạch toán và điểm mới cần cập nhật.
Các loại hạch toán
Theo phạm vi thông tin
| Loại | Nội dung | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hạch toán nghiệp vụ | Theo dõi từng nghiệp vụ kỹ thuật, tác nghiệp cụ thể | Theo dõi tiến độ giao hàng, ca máy |
| Hạch toán thống kê | Thu thập, phân tích số liệu hàng loạt để nghiên cứu xu hướng | Thống kê doanh số theo khu vực |
| Hạch toán kế toán | Ghi chép liên tục, toàn diện bằng thước đo tiền tệ, có chứng từ | Ghi sổ, lập báo cáo tài chính |
Theo mục đích sử dụng
- Kế toán tài chính: lập báo cáo tài chính cho bên ngoài theo chuẩn mực, chế độ kế toán.
- Kế toán quản trị: cung cấp thông tin nội bộ như giá thành, hiệu quả từng bộ phận.
Theo tổ chức đơn vị
- Hạch toán độc lập: đơn vị tự tổ chức bộ máy kế toán, tự lập báo cáo tài chính.
- Hạch toán phụ thuộc: chi nhánh, đơn vị trực thuộc ghi chép nghiệp vụ nhưng số liệu được tổng hợp về đơn vị cấp trên.
Nguyên tắc hạch toán cơ bản
- Có chứng từ: mọi bút toán phải dựa trên chứng từ hợp pháp, hợp lệ.
- Ghi sổ kép: mỗi nghiệp vụ ghi Nợ một tài khoản và ghi Có ít nhất một tài khoản khác với số tiền bằng nhau.
- Dồn tích, phù hợp, nhất quán, thận trọng: ghi nhận theo thời điểm phát sinh; doanh thu đi kèm chi phí tương ứng; chính sách áp dụng thống nhất giữa các kỳ.
- Đơn vị tiền tệ: đồng Việt Nam, trừ trường hợp được dùng ngoại tệ theo Luật Kế toán.
Ví dụ định khoản
- Bán hàng thuộc nhóm không được giảm thuế, chưa thu tiền 110 triệu đồng (giá chưa thuế 100 triệu, thuế GTGT 10% là 10 triệu): Nợ TK 131: 110 / Có TK 511: 100, Có TK 3331: 10.
- Thu tiền qua ngân hàng: Nợ TK 112: 110 / Có TK 131: 110.
- Mua hàng nhập kho chưa trả tiền: Nợ TK 156, Nợ TK 1331 / Có TK 331.
Điểm mới khi hạch toán theo Thông tư 99/2025
Thông tư 99/2025/TT-BTC ban hành ngày 27/10/2025, áp dụng từ 01/01/2026. Theo các bài tổng hợp, một số thay đổi đáng chú ý (doanh nghiệp nên đối chiếu phụ lục hệ thống tài khoản của Thông tư 99):
- Tên báo cáo: “Bảng cân đối kế toán” đổi thành “Báo cáo tình hình tài chính”; “Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh” đổi thành “Báo cáo kết quả hoạt động toàn diện”.
- Bổ sung tài khoản: 215 (tài sản sinh học), 332 (phải trả cổ tức, lợi nhuận), 82112 (chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu).
- Bãi bỏ một số tài khoản như 441, 461, 466, 611, 631, 417.
- Đổi tên: TK 112 “Tiền gửi không kỳ hạn”, TK 155 “Sản phẩm”, TK 242 “Chi phí chờ phân bổ”, TK 419 “Cổ phiếu mua lại của chính mình”.
Doanh nghiệp cần chuyển đổi số dư đầu năm 2026 sang hệ thống tài khoản mới và cập nhật phần mềm. Nếu doanh nghiệp đang cần xây dựng lại quy trình, xem thêm bài kế toán thương mại dịch vụ theo Thông tư 99/2025.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có bắt buộc chuyển sang Thông tư 99 không?
Không. Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn được áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC; nếu chọn Thông tư 99 thì phải áp dụng nhất quán. Doanh nghiệp siêu nhỏ có thể áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC (thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026).
Hạch toán sai thì sửa thế nào?
Sai sót trong kỳ được sửa bằng phương pháp ghi bổ sung hoặc ghi số âm theo chế độ kế toán; sai sót kỳ trước đã khóa sổ xử lý theo chuẩn mực về thay đổi chính sách, ước tính và sai sót, đồng thời xem xét khai bổ sung hồ sơ thuế nếu ảnh hưởng nghĩa vụ thuế.
Nguồn tham khảo: Luật Kế toán 88/2015/QH13 sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15; Thông tư 99/2025/TT-BTC; Thông tư 133/2016/TT-BTC; Thông tư 58/2026/TT-BTC (thay Thông tư 132/2018/TT-BTC từ 01/07/2026). Tra cứu tại vbpl.vn.
Cần hỗ trợ ngay? Hãng Kiểm toán AMA cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói. Trụ sở: Tầng 2, Tòa nhà 37 Bà Triệu, phường Cửa Nam, Hà Nội · Hotline 0843 339 444 · info@amagroup.vn.
